Thu nhập ngoài luồng khó "lọt lưới"?

Thuế TP.HCM sẽ rà soát, truy thu thuế đối với nhiều cá nhân có thu nhập cao từ nhiều nguồn như bác sĩ, ca sĩ, luật sư, môi giới bất động sản, giáo viên… Quy định mới không chỉ siết nghĩa vụ kê khai mà còn tăng khả năng đối chiếu dòng tiền, đặt ra yêu cầu minh bạch hơn đối với hoạt động hành nghề tự do.

Việc tăng cường hậu kiểm được kỳ vọng góp phần chống thất thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Tuy nhiên, giới chuyên môn cũng lưu ý cần phân biệt rõ giữa hành vi kê khai thiếu do chưa nắm quy định với hành vi cố tình trốn thuế.

Thuế TP.HCM thông báo sẽ rà soát, truy thu thuế đối với cá nhân trong bốn lĩnh vực: Y tế - Sức khỏe, Pháp lý - Môi giới bất động sản, Giáo dục - Đào tạo và Thể thao - Văn hóa - Du lịch. Các cá nhân trong nhóm này bao gồm bác sỹ, ca sỹ, diễn viên, luật sư, môi giới bất động sản, giáo viên, giảng viên, huấn luyện viên thể thao, công chứng viên và các nhóm nghề khác có thu nhập từ nhiều nguồn nhưng chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Nghị định 253/2026 (có hiệu lực tháng 7/2026) quy định rõ nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân theo hai trường hợp. Thứ nhất, cá nhân có đăng ký kinh doanh phải nộp thuế VAT và thuế TNCN theo tỷ lệ tương ứng với từng dịch vụ. Thứ hai, cá nhân không đăng ký kinh doanh thì nghĩa vụ thuế TNCN được hiểu là từ tiền lương, tiền công. Điểm mới quan trọng: nếu cá nhân nhận thu nhập từ tổ chức hoặc cá nhân khác mà khoản thu nhập chưa được khấu trừ thuế, người nhận phải tự kê khai, nộp thuế.

Cơ quan thuế sẽ đối chiếu dữ liệu từ các tổ chức, doanh nghiệp nộp tờ khai với thông tin từ ngân hàng để phát hiện sự chênh lệch giữa dòng tiền kê khai và dòng tiền thực nhận. Nếu có sự chênh lệch, cơ quan thuế sẽ phát thư mời bổ sung hoặc đôn đốc nộp kịp thời vào ngân sách nhà nước. Cơ quan thuế có nhiều biện pháp giám sát như đối chiếu tài khoản ngân hàng, hóa đơn điện tử và thông tin khách hàng.

Theo Luật Quản lý thuế 108/2025, không nộp hồ sơ đăng ký thuế, khai thuế sau 90 ngày kể từ ngày hết hạn có thể cấu thành hành vi trốn thuế. Cá nhân nhận thu nhập từ tổ chức hoặc cá nhân mà không thực hiện đăng ký thuế, không tự kê khai và nộp thuế TNCN đầy đủ sẽ gặp rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Việc không kê khai có thể dẫn đến xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán thuế Keytas, khuyên rằng người nộp thuế cần xác định rõ nghĩa vụ thuế ngay từ đầu để phân biệt rõ ràng thu nhập từ dịch vụ kinh doanh hay từ tiền lương, tiền công. Điều này giúp tránh các hành vi rủi ro về thuế sau này. Với quy định mới, những cá nhân có nhiều thu nhập thực nhưng không tự nguyện kê khai, nộp thuế sẽ gặp rủi ro cao do cơ quan thuế có nhiều biện pháp để giám sát.