Thu hồi đất được "bù đắp": Ưu tiên mua nhà ở xã hội không phải bốc thăm

Đề xuất đột phá mới của Bộ Xây dựng cho phép người bị thu hồi đất được ưu tiên mua nhà ở xã hội (NƠXH) ngay tại dự án mà không cần bốc thăm, chứng minh thu nhập hay điều kiện nhà ở. Cơ chế ưu tiên tuyệt đối này nhằm tháo gỡ triệt để vướng mắc tái định cư đang làm chậm tiến độ giải phóng mặt bằng, qua đó thúc đẩy mục tiêu phát triển NƠXH.

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý cho dự thảo Nghị quyết của Chính phủ, đề xuất các cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn, khơi thông vướng mắc và thúc đẩy phát triển nhà ở xã hội.

Trong dự thảo nghị quyết tháo gỡ vướng mắc về nhà ở xã hội (NƠXH), bộ xây dựng đã đưa ra một đề xuất mang tính đột phá nhằm giải quyết căn cơ vấn đề tái định cư và giải phóng mặt bằng. Cụ thể, đề xuất này cho phép người bị thu hồi đất được ưu tiên mua, thuê mua NƠXH ngay tại dự án mà họ bị thu hồi, với cơ chế ưu đãi đặc biệt:

Không cần chứng minh điều kiện thu nhập.

Không xét điều kiện về nhà ở.

Đặc biệt, không cần bốc thăm lựa chọn như các đối tượng khác.

Cơ chế ưu tiên này còn được mở rộng áp dụng cho các hộ được bố trí tái định cư bằng hình thức mua/thuê mua NƠXH, hoặc người dân đã tự nguyện chuyển nhượng đất cho chủ đầu tư để phát triển dự án.

Khai thông nút thắt giải phóng mặt bằng

Bộ xây dựng lý giải, đề xuất này nhằm khai thông nút thắt đã tồn tại trong luật đất đai. Mặc dù các điều 96, 98, 99 của luật đất đai đã quy định hình thức bồi thường bằng nhà ở, trên thực tế, cơ chế này gần như chưa được áp dụng rộng rãi do thiếu quỹ nhà sẵn có tại địa phương, quy trình định giá và bố trí chưa rõ ràng.

Chính sự bất cập này đã kéo dài tiến độ thu hồi đất và giải phóng mặt bằng tại nhiều địa phương. Người dân chậm được bố trí chỗ ở ổn định, làm phát sinh khiếu nại, trong khi doanh nghiệp không có mặt bằng sạch để triển khai, làm chậm mục tiêu phát triển 1 triệu căn NƠXH đã đề ra.

Khẳng định cơ sở pháp lý và cơ chế đặc biệt

Mặc dù luật nhà ở hiện hành (khoản 10 điều 76) đã quy định đối tượng bị thu hồi đất mà chưa được bồi thường bằng nhà/đất ở được mua, thuê mua NƠXH nếu đáp ứng điều kiện về nhà ở tối thiểu (không yêu cầu điều kiện thu nhập), Bộ Xây dựng nhận thấy cần một cơ chế mạnh mẽ hơn để giải quyết triệt để vướng mắc.

Cơ chế đặc biệt được đề xuất nhấn mạnh: đối tượng bị thu hồi đất hoặc chuyển nhượng đất cho chủ đầu tư dự án NƠXH sẽ được ưu tiên tuyệt đối mua/thuê mua NƠXH mà không phải đáp ứng bất kỳ điều kiện nào về nhà ở và thu nhập (trừ trường hợp đã được mua, thuê mua NƠXH trước đó). Điều này đảm bảo quyền lợi an sinh cho người dân, đồng thời thúc đẩy nhanh chóng sự hợp tác và tiến độ giải phóng mặt bằng cho các dự án NƠXH.