Thỏa thuận hòa bình vẫn ngoài tầm với?

Chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tự tin tuyên bố sẽ đặt bút ký thỏa thuận hòa bình lịch sử với Iran, Tehran đã lập tức đưa ra phản hồi đầy băng giá. Sự vênh nhau kịch liệt về cả thời điểm lẫn cốt lõi của bản thỏa thuận cho thấy ngòi nổ Trung Đông vẫn chưa thể tháo gỡ dễ dàng như Washington kỳ vọng.

Trong khi Mỹ và trung gian Pakistan liên tục phát đi tín hiệu lạc quan về việc mở cửa eo biển Hormuz, phía Iran thẳng thừng bác bỏ lộ trình này, đồng thời khóa chặt cánh cửa đàm phán hạt nhân.

Triển vọng chấm dứt căng thẳng giữa Mỹ và Iran bất ngờ trở nên khó đoán khi các bên liên tiếp đưa ra những thông điệp trái ngược về tiến trình hòa đàm.

Ngày 13/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố thỏa thuận hòa bình được mong đợi từ lâu giữa Washington và Tehran sẽ được ký vào ngày 14/6. Theo ông, ngay sau khi văn kiện được thông qua, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược của thế giới - sẽ được mở hoàn toàn trở lại.

Phát biểu của ông Trump tương đồng với thông tin từ Pakistan, quốc gia đang đóng vai trò trung gian hòa giải. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết các bên đã hoàn tất những bước cuối cùng của tiến trình đàm phán và việc ký kết điện tử có thể diễn ra trong vòng 24 giờ, trước khi bước sang các cuộc thảo luận kỹ thuật tiếp theo.

Nhà lãnh đạo Pakistan đánh giá thỏa thuận là nền tảng quan trọng cho một tiến trình hòa bình lâu dài, đồng thời cảm ơn các bên liên quan đã duy trì cam kết đối thoại trong suốt thời gian qua.

Tuy nhiên, phía Iran lại đưa ra quan điểm hoàn toàn khác.

Bộ Ngoại giao Iran khẳng định bản ghi nhớ khung - văn kiện được xem là trọng tâm của tiến trình đàm phán - sẽ không được ký trong ngày 14/6 như những thông tin đã công bố trước đó.

Tehran cũng nhấn mạnh các vấn đề liên quan đến chương trình hạt nhân không nằm trong phạm vi thảo luận hiện nay. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết mục tiêu chính của văn kiện là chấm dứt xung đột và thiết lập cơ sở cho hòa bình, thay vì giải quyết hồ sơ hạt nhân.

Lập trường này trái ngược đáng kể với những tuyên bố từ Washington. Trước đó, một quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ cho biết thỏa thuận dự kiến sẽ bao gồm các điều khoản ngăn Iran phát triển vũ khí hạt nhân, đồng thời cho phép nước này duy trì chương trình hạt nhân phục vụ mục đích dân sự.

Theo phía Mỹ, văn kiện còn đề cập đến việc xử lý vật liệu hạt nhân làm giàu, dỡ bỏ tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz và mở đường cho quá trình nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với Tehran.

Dù bác bỏ khả năng ký kết trong ngày 14/6, Iran không hoàn toàn đóng lại cánh cửa đàm phán. Ông Baghaei cho biết việc ký văn kiện trong những ngày tới vẫn có thể xảy ra, song nhấn mạnh mọi nhận định về thời điểm cụ thể cần được tiếp cận thận trọng.

Quan chức Iran đồng thời cho rằng tiến trình hiện tại đang bị ảnh hưởng bởi sự thiếu quyết đoán từ phía Mỹ, khiến việc hoàn tất thỏa thuận chưa thể diễn ra như kỳ vọng.