Thị trường dầu đang bỏ qua một rủi ro cực lớn?

Oman - quốc gia thường được mệnh danh là "Thụy Sĩ của Trung Đông" đang trở thành tâm điểm trong các cuộc đàm phán về tương lai của eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu. Tuy nhiên, thay vì đưa ra lập trường rõ ràng, Muscat lại theo đuổi một chiến lược ngoại giao "mập mờ", khiến giới đầu tư ngày càng khó đoán định rủi ro, theo CNBC.

Oman giữ vai trò trung gian giữa Mỹ và Iran

Trong nhiều năm qua, Oman là một trong số ít quốc gia duy trì quan hệ tốt với cả Washington và Tehran, thường xuyên đóng vai trò trung gian trong các cuộc khủng hoảng khu vực.

Sau khi xung đột Mỹ - Iran làm gián đoạn hoạt động tại eo biển Hormuz, Oman cùng Iran đang tiến hành các cuộc đàm phán nhằm xây dựng một cơ chế an ninh hàng hải mới. Một trong những nội dung gây tranh cãi nhất là khả năng áp dụng phí quá cảnh đối với tàu thuyền đi qua tuyến đường chiến lược này.

Dù Oman khẳng định mọi thỏa thuận sẽ tuân thủ luật pháp quốc tế, thị trường vẫn lo ngại về khả năng xuất hiện một cơ chế thu phí mới, có thể làm tăng chi phí vận chuyển dầu khí toàn cầu.

Oman có thể thu phí qua eo biển Hormuz?

Theo các chuyên gia, eo biển Hormuz được điều chỉnh bởi nguyên tắc "quá cảnh vô hại" trong luật pháp quốc tế, đồng nghĩa các quốc gia ven biển không được phép thu phí chỉ vì tàu đi qua.

Tuy nhiên, vẫn tồn tại khả năng xây dựng một hệ thống "phí dịch vụ", chẳng hạn cho hoạt động quản lý, giám sát hoặc bảo đảm an toàn hàng hải. Đây được xem là cách có thể giúp các bên đạt được mục tiêu mà không vi phạm trực tiếp các quy định quốc tế.

Bà Dania Thafer, Giám đốc Gulf International Forum, cho rằng Oman đang cố tình duy trì sự mập mờ trong lập trường.

Theo bà, Muscat đồng thời chịu sức ép từ Iran – cường quốc khu vực và Mỹ – cường quốc toàn cầu. Vì vậy, nước này lựa chọn cách tiếp cận linh hoạt nhằm tránh đối đầu với cả hai bên.

Nếu nhận được sự ủng hộ từ các nước vùng Vịnh và các đối tác quốc tế, Oman hoàn toàn có thể triển khai một hệ thống thu phí dưới hình thức cung cấp dịch vụ.

Mỹ phản đối, Iran muốn có thêm quyền kiểm soát

Trái ngược với lập trường của Oman, Mỹ nhiều lần khẳng định phản đối mọi hình thức thu phí tại eo biển Hormuz.

Chính quyền Tổng thống Donald Trump từng cảnh báo sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt mạnh nếu Oman hỗ trợ Iran xây dựng cơ chế thu phí trên tuyến hàng hải này.

Theo thỏa thuận ký giữa Mỹ và Iran hôm 17/6, Tehran cam kết trong thời gian đàm phán sẽ không áp đặt phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển.

Tuy nhiên, theo Reuters, Iran vẫn đang theo đuổi mục tiêu dài hạn là được quốc tế công nhận quyền kiểm soát lớn hơn tại Hormuz, bao gồm khả năng thu phí đối với các tàu ra vào Vịnh Ba Tư.

Andrew Leber, chuyên gia thuộc Chương trình Trung Đông của Carnegie, nhận định Oman đang ở vào thế khó.

Là bên trung gian hòa giải, Muscat vừa phải đáp ứng mong muốn của Iran về một cơ chế thu phí, vừa phải trấn an Mỹ rằng điều đó sẽ không xảy ra.

Theo ông, đây là lý do Oman liên tục điều chỉnh thông điệp, khi thì khẳng định sẽ không thu phí, lúc lại để ngỏ khả năng áp dụng một khoản thu với tên gọi khác.

"Điểm mù" mới của thị trường dầu mỏ

Theo Neil Quilliam, chuyên gia tại Chatham House, giới đầu tư hiện quá tập trung vào nguy cơ gián đoạn nguồn cung mà chưa đánh giá đúng những thay đổi về cơ chế quản lý eo biển Hormuz.

Ông cho rằng đây chính là "điểm mù" của thị trường.

Ngay cả khi không xảy ra xung đột quân sự, việc thay đổi các quy định quản lý, áp dụng thêm phí dịch vụ hoặc yêu cầu tuân thủ mới cũng có thể làm tăng chi phí vận tải, bảo hiểm và ảnh hưởng đến giá dầu toàn cầu.

Trong bối cảnh Oman vẫn duy trì lập trường ngoại giao linh hoạt và chưa đưa ra cam kết dứt khoát, tương lai của eo biển Hormuz vẫn là một trong những biến số địa chính trị quan trọng nhất đối với thị trường năng lượng thế giới.