Tham vọng tỷ USD của Hòa Phát: Có gì trong tay để khai mở “kho báu” sắt lớn nhất Đông Nam Á?

Trong khi mỗi năm Việt Nam phải chi hàng tỷ USD nhập khẩu quặng sắt phục vụ sản xuất thép, nhiều mỏ quặng quy mô lớn trong nước vẫn nằm “bất động” suốt nhiều năm. Giữa bối cảnh đó, Hòa Phát (HoSE: HPG) đang nổi lên như một ứng viên đáng chú ý nếu siêu mỏ sắt Thạch Khê được tái khởi động.

Giấc mơ tự chủ nguyên liệu của “vua thép” Việt Nam

Quặng sắt là nguyên liệu đầu vào cốt lõi của ngành thép. Dù là doanh nghiệp thép lớn nhất Việt Nam, Hòa Phát hiện vẫn phụ thuộc rất lớn vào nguồn quặng nhập khẩu, với hơn 90% nguyên liệu phải mua từ nước ngoài.

Ngay cả khi đã tham gia khai thác một số mỏ tại Úc, hoạt động của doanh nghiệp vẫn chịu tác động mạnh từ biến động giá quặng sắt toàn cầu. Điều này khiến bài toán tự chủ nguyên liệu luôn là mục tiêu chiến lược dài hạn của tập đoàn.

Theo ước tính, mỗi năm ngành thép Việt Nam nhập khoảng 30 triệu tấn quặng sắt, tương đương giá trị không dưới 3 tỷ USD. Trong khi đó, trong nước vẫn còn nhiều mỏ quy mô lớn chưa được khai thác hiệu quả, nổi bật là Thạch Khê (Hà Tĩnh) hay Quý Xa (Lào Cai).

Chính vì vậy, việc Chính phủ gần đây yêu cầu tháo gỡ vướng mắc cho dự án mỏ sắt Thạch Khê sau nhiều năm đình trệ đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới đầu tư và doanh nghiệp thép.

Mỏ sắt Thạch Khê – “kho báu” ngủ quên suốt nhiều năm

Thạch Khê được xem là mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á với trữ lượng cực lớn, nhưng dự án đã phải tạm dừng trong thời gian dài vì nhiều vướng mắc liên quan đến công nghệ, môi trường, tài chính và hiệu quả kinh tế.

Theo chỉ đạo mới, nếu dự án phải tìm nhà đầu tư thay thế, doanh nghiệp tham gia sẽ phải đáp ứng hàng loạt tiêu chí khắt khe: năng lực tài chính mạnh, có nhà máy chế biến sâu, công nghệ hiện đại, đảm bảo môi trường và đủ khả năng xử lý các tồn tại cũ.

Trong bối cảnh đó, Hòa Phát được đánh giá là một trong số ít doanh nghiệp nội địa có nền tảng phù hợp.

Hòa Phát đang sở hữu những gì?

Ít ai biết rằng, từ gần 20 năm trước, Hòa Phát đã bắt đầu bước chân vào lĩnh vực khai khoáng song song với quá trình xây dựng các khu liên hợp gang thép.

Từ năm 2007, tập đoàn liên tục đầu tư vào nhiều mỏ quặng tại Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái và Phú Thọ với tổng trữ lượng cấp phép hơn 40 triệu tấn quặng thô.

Các mỏ từng được Hòa Phát khai thác gồm Tiên Tinh, Linh Thành, Tùng Bá, Sàng Thần hay Tùng Bá mở rộng.

Không chỉ khai thác quặng thô, doanh nghiệp còn đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng các nhà máy tuyển và chế biến tinh quặng tại Âu Lâu, Tắc Ái, Vị Xuyên, Minh Sơn… với tổng công suất khoảng 800.000 tấn tinh quặng mỗi năm.

Bên cạnh đó, Khu liên hợp gang thép Hải Dương cũng sở hữu nhà máy chế biến quặng công suất khoảng 300.000 tấn/năm.

Công nghệ – lợi thế lớn của Hòa Phát

Một trong những điểm đáng chú ý là Hòa Phát đã đầu tư mạnh vào công nghệ làm giàu quặng nhằm tận dụng các mỏ có hàm lượng thấp – bài toán mà không nhiều doanh nghiệp trong nước xử lý được.

Với quặng magnetit, tập đoàn áp dụng công nghệ tuyển nghiền bi. Trong khi đó, với quặng limonit không từ tính tại mỏ Tắc Ái, doanh nghiệp sử dụng công nghệ nung từ hóa bằng lò quay để nâng hàm lượng sắt từ khoảng 51-52% Fe lên 58-60% Fe, đủ tiêu chuẩn cho luyện thép bằng lò cao.

Đặc biệt, đối với bài toán hàm lượng kẽm cao tại mỏ Thạch Khê – vốn được xem là “nút thắt” kỹ thuật lớn nhất của dự án – Hòa Phát cho biết đã có dây chuyền công nghệ đủ khả năng tách và thu hồi kẽm.

Đây được xem là lợi thế quan trọng nếu dự án bước vào giai đoạn lựa chọn nhà đầu tư mới.

Nhưng khai thác quặng trong nước không hề dễ dàng

Dù có kinh nghiệm, Hòa Phát cũng từng nếm trải không ít khó khăn khi khai thác quặng nội địa.

Năm 2016, tập đoàn từng xin trả lại hai mỏ tại Hà Giang do thân quặng mỏng, hàm lượng thấp, khiến chi phí khai thác quá cao và khó cạnh tranh với quặng nhập khẩu.

Thực tế này cho thấy bài toán khai thác quặng tại Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào trữ lượng, mà còn liên quan đến công nghệ, chi phí logistics, hiệu quả kinh tế và biến động giá hàng hóa toàn cầu.

Đó cũng là lý do đến nay nguồn quặng đầu vào của Hòa Phát vẫn chủ yếu đến từ nhập khẩu.

Cơ hội lớn cho tham vọng tỷ USD

Dù theo đuổi chiến lược đa dạng hóa nguồn cung thay vì phụ thuộc vào một nguồn nguyên liệu duy nhất, Hòa Phát vẫn liên tục theo sát các cơ hội tại những mỏ lớn như Thạch Khê hay Quý Xa.

Nếu dự án Thạch Khê thực sự được tái khởi động, đây có thể trở thành cơ hội mang tính bước ngoặt không chỉ với Hòa Phát mà còn với toàn ngành thép Việt Nam.

Bởi lần đầu tiên, một doanh nghiệp nội địa có thể tiến gần hơn tới mục tiêu kiểm soát chuỗi nguyên liệu từ khai thác quặng đến luyện thép – điều vốn lâu nay phụ thuộc chủ yếu vào nguồn nhập khẩu.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt và giá nguyên liệu biến động mạnh, việc sở hữu “kho báu” quặng sắt ngay trong nước có thể trở thành lợi thế chiến lược mang giá trị hàng tỷ USD đối với Hòa Phát trong thập kỷ tới.