24HMONEY đã kiểm duyệtTăng trưởng có đang “thoát ly” điện năng?
GDP năm 2025 tăng trên 8% trong khi điện thương phẩm chỉ tăng 4,9% không phản ánh sự bất thường, mà cho thấy chuyển dịch tích cực trong mô hình tăng trưởng. Theo các chuyên gia, hiệu quả sử dụng điện được cải thiện, cơ cấu tiêu dùng ổn định hơn và sự gia tăng của điện tự sản xuất đã làm “giảm tốc” nhu cầu điện, qua đó nâng chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế.
Sự chênh lệch giữa mức tăng hơn 8% của GDP và 4,9% của điện thương phẩm năm 2025 đặt ra câu hỏi về độ “thật” của tăng trưởng. Song, theo TS. Nguyễn Minh Phong, đây là biểu hiện của quá trình chuyển dịch mô hình, nơi hiệu quả và giá trị gia tăng đang dần thay thế tăng trưởng dựa vào tiêu thụ năng lượng.
Nhận diện ba nhóm nguyên nhân
Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tăng trưởng GDP năm 2025 đạt 8,02% – mức cao hiếm thấy trong nhiều năm gần đây. Trái chiều với đà bứt tốc của nền kinh tế, tổng sản lượng điện thương phẩm chỉ tăng 4,9%, thấp hơn đáng kể so với mức 9,24% của năm 2024. Sự “lệch pha” giữa hai chỉ tiêu vốn thường song hành này đã làm dấy lên nhiều băn khoăn về bản chất và động lực của tăng trưởng kinh tế.
Số liệu của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho thấy, năm 2025 sản lượng điện thương phẩm toàn hệ thống ước đạt khoảng 287,9 tỷ kWh. Xét trong mối tương quan với tăng trưởng GDP, đây là mức tăng khá khiêm tốn, bởi thông thường, tăng trưởng kinh tế cao thường kéo theo nhu cầu điện tăng tương ứng, thậm chí tăng nhanh hơn do mở rộng sản xuất và tiêu dùng.
Lý giải hiện tượng tưởng chừng bất thường này, bà Phí Thị Hương Nga (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) chỉ ra ba nhóm nguyên nhân chính.
Thứ nhất, dù đầu tư công được thúc đẩy mạnh và nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn được triển khai, song tiến độ thực hiện trên thực tế chưa tạo ra mức gia tăng đáng kể về nhu cầu điện. Đáng chú ý, điện năng phục vụ xây dựng hạ tầng thấp hơn rất nhiều so với điện cho sản xuất công nghiệp – khu vực hiện chiếm hơn 50% tổng sản lượng điện thương phẩm.
Thứ hai, yếu tố thời tiết đóng vai trò quan trọng. Năm 2025 ghi nhận nhiều đợt thiên tai, bão lũ và mưa lớn kéo dài tại nhiều địa phương, gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, nền nhiệt nhìn chung mát hơn so với các năm 2023–2024, khiến nhu cầu điện sinh hoạt, đặc biệt là điện cho làm mát, không tăng đột biến.
Thứ ba, điện mặt trời mái nhà theo mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ tăng nhanh. Ước tính, sản lượng điện mặt trời mái nhà trong năm 2025 đạt hơn 10 tỷ kWh, tương đương gần 4% tổng điện thương phẩm. Phần điện này không đi qua hệ thống mua bán điện của EVN nhưng vẫn trực tiếp phục vụ sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt, qua đó làm “giảm” mức tăng điện thương phẩm thể hiện trên số liệu thống kê.
Phân tích sâu hơn cơ cấu tiêu thụ điện, bà Hương Nga cho biết điện cho công nghiệp và xây dựng – nhóm tiêu thụ lớn nhất – tăng 7,22% trong năm 2025, phù hợp với đà tăng của chỉ số sản xuất công nghiệp. Ngược lại, điện cho khu vực dân cư chỉ tăng khoảng 1,1%, song lại chiếm tới 33,7% tổng sản lượng điện tiêu thụ.
“Việc nhóm dân cư có mức tăng thấp trong khi chiếm tỷ trọng lớn đã kéo mức tăng chung của toàn hệ thống điện xuống còn 4,9%. Điều này phản ánh sự ổn định hơn trong tiêu dùng sinh hoạt, đồng thời cho thấy tác động của thời tiết và xu hướng tiết kiệm năng lượng”, bà Nga lý giải.
Điện tăng chậm hơn GDP: Không phải tín hiệu bất thường
Theo TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, việc điện thương phẩm tăng chậm hơn GDP không phải là dấu hiệu bất thường, mà phản ánh sự cải thiện về chất lượng tăng trưởng và hiệu quả sử dụng năng lượng của nền kinh tế.
Ở góc độ kỹ thuật, TS. Phong cho rằng hệ số đàn hồi điện/GDP năm 2025 đạt mức “rất tốt”, cho thấy hiệu suất sử dụng điện đã được nâng lên rõ rệt. Trong khoảng 5 năm trở lại đây, chỉ số này liên tục cải thiện và đến năm 2025 ghi nhận bước tiến đáng kể, phản ánh xu hướng sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả hơn.
Điện tăng chậm hơn GDP không phải là tín hiệu bất thường.
Theo ông, mối quan hệ giữa tăng trưởng GDP và tiêu thụ điện không còn có thể nhìn nhận theo cách tuyến tính, cứng nhắc như trước. Hệ số đàn hồi điện hiện chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố như chuyển dịch cơ cấu kinh tế, xu hướng đầu tư và thay đổi trong phương thức sử dụng năng lượng. Vì vậy, việc điện tăng chậm hơn GDP là diễn biến có thể lý giải trong bối cảnh hiện nay.
“Chỉ so sánh đơn thuần hai con số tăng trưởng GDP và điện rất dễ dẫn đến cách hiểu chưa đầy đủ. Không thể áp dụng tư duy cũ để đánh giá các chỉ số trong bối cảnh phát triển mới”, TS. Phong nhấn mạnh.
Cùng quan điểm, TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá (Bộ Tài chính), cho rằng điện thương phẩm tăng chậm hơn GDP là chỉ báo tích cực về chất lượng tăng trưởng. Khi đặt hai con số cạnh nhau, có thể thấy hệ số đàn hồi điện/GDP năm 2025 đã giảm xuống dưới 1, cho thấy nền kinh tế đang tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn trên mỗi đơn vị điện năng tiêu thụ.
“Không phải mọi động lực tăng trưởng GDP đều kéo theo nhu cầu điện lớn. Trong năm 2025, tăng trưởng đến nhiều từ đầu tư hạ tầng – lĩnh vực sử dụng vốn lớn nhưng không ‘ngốn’ điện như sản xuất công nghiệp”, TS. Ngô Trí Long phân tích.
Nhà đầu tư lưu ý
Bạn muốn trở thành VIP/PRO trên 24HMONEY?
Bấm vào đây để liên hệ 24HMoney ngay
Từ khóa hot
Bàn tán về thị trường