Sóng gió thị trường tài chính: Khi nỗi sợ trở nên hợp lý

Thị trường tài chính toàn cầu đang trải qua những ngày rung lắc dữ dội. Thay vì hoảng loạn vô lý, lần này những cú bán tháo lại được thúc đẩy bởi... sự hợp lý lạnh lùng.

Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố gói thuế quan lớn chưa từng có vào đầu tháng 4 – với mức thuế đối ứng lên tới 50% nhắm vào Trung Quốc – nhiều nhà đầu tư bắt đầu nhận ra: có lẽ lần này ông Trump thực sự không chỉ đang "đàm phán kiểu mạnh tay", mà là quyết liệt thực sự.

Hệ quả là chỉ số chứng khoán lao dốc trên diện rộng. Nhưng điều đáng ngại hơn là phản ứng dây chuyền có thể xảy ra từ chính các biến động giá. Như từng thấy với vụ sụp đổ của Archegos hay khủng hoảng quỹ hưu trí tại Anh năm 2022, việc giá tài sản giảm mạnh dẫn đến yêu cầu ký quỹ bổ sung (margin call), buộc các tổ chức tài chính phải bán tháo nhiều tài sản thanh khoản – và vòng xoáy cứ thế tiếp diễn.

Sóng gió thị trường tài chính: Khi nỗi sợ trở nên hợp lý

Theo các nguồn tin từ Financial Times, nhiều ngân hàng lớn trên Phố Wall đang yêu cầu các quỹ đầu cơ bổ sung ký quỹ ở mức cao nhất kể từ 2020. Trong khi đó, giá vàng – thường là tài sản trú ẩn – cũng không giữ được phong độ, cùng với đó là lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm bất ngờ tăng. Tất cả cho thấy thị trường đang bị "xả hàng" để gồng lệnh, chứ không đơn thuần là điều chỉnh thông thường.

Căng thẳng còn lan sang thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Chênh lệch lợi suất giữa trái phiếu "rác" và trái phiếu chính phủ Mỹ đã tăng vọt, vượt 4,5 điểm %. Với các doanh nghiệp có xếp hạng tín nhiệm thấp, mức chênh có thể lên tới 11%. Chi phí vay đắt đỏ khiến khả năng đầu tư, mở rộng bị bóp nghẹt – và nguy cơ vỡ nợ hàng loạt là điều không thể xem nhẹ.

Thông thường, ngân hàng trung ương sẽ ra tay hạ lãi suất để cứu thị trường. Nhưng lần này, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) lại tỏ ra dè dặt. Chủ tịch Jerome Powell cho biết sẽ “đợi thêm dữ liệu rõ ràng hơn” trước khi hành động. Nguyên nhân là áp lực lạm phát từ chính các biện pháp thuế quan có thể khiến việc hạ lãi suất phản tác dụng – gieo mầm cho những kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát.

Trong bối cảnh đó, các chỉ số đo lường biến động kỳ vọng (như VIX) đang tăng vọt. Khi biến động leo thang, các nhà quản trị rủi ro sẽ buộc trader phải đóng vị thế rủi ro – và làn sóng bán tháo có thể bùng phát lần nữa.

Tuy nhiên, giữa cơn lốc toàn cầu, không phải nơi nào cũng mất phương hướng. Với các nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam – nơi còn nhiều dư địa chính sách và nhu cầu đầu tư hạ tầng lớn – giai đoạn khó khăn này có thể trở thành cơ hội hiếm có để tái cơ cấu và dẫn dắt tăng trưởng. Đặc biệt, trong khi thương mại toàn cầu gặp trở ngại bởi căng thẳng địa chính trị, đầu tư công có thể trở thành “cỗ máy số một” thúc đẩy nội lực kinh tế. Đây có thể là lúc để dòng vốn trong nước tìm về các lĩnh vực có tính ổn định và mang tính nền tảng hơn.

Tóm lại, điều đáng sợ nhất lúc này không phải là thị trường đang sợ hãi – mà là thị trường đang có lý do chính đáng để sợ hãi.

Tuy nhiên, những giai đoạn hỗn loạn nhất cũng thường là lúc thị trường tự thanh lọc – và nhà đầu tư tỉnh táo sẽ quan sát thấy các điểm mất cân bằng dần lộ diện. Không phải ai cũng chịu được áp lực, nhưng những ai đủ bản lĩnh và kiên nhẫn có thể tìm thấy cơ hội thực sự khi phần đông còn đang hoang mang. Bởi lẽ, thị trường không chỉ là nơi định giá tài sản – mà còn là nơi kiểm định tâm lý con người.