Siết nợ tài sản: Ngân hàng không còn quyền tuyệt đối?

Dự thảo Nghị định mới của Ngân hàng Nhà nước đã đưa ra một "vùng cấm" rõ ràng cho việc thu giữ tài sản bảo đảm. Theo đó, nhà ở duy nhất và công cụ lao động chủ yếu của người đi vay sẽ được bảo vệ, không nằm trong diện bị siết nợ. Quy định này nhằm cân bằng giữa việc xử lý nợ xấu hiệu quả và đảm bảo cuộc sống tối thiểu cho người dân.

Ngân hàng Nhà nước vừa "đặt bút" vào dự thảo Nghị định, đưa ra những quy định cụ thể, chi tiết hơn về việc siết nợ tài sản bảo đảm. Đây không chỉ là động thái cụ thể hóa Luật các Tổ chức tín dụng, mà còn là bước đi quan trọng nhằm vạch ra một "ranh giới đỏ" cho các ngân hàng, giới hạn quyền thu giữ tài sản. Liệu những điều khoản này có giải quyết được bài toán cân bằng giữa quyền lợi của người đi vay và hiệu quả xử lý nợ xấu của hệ thống tín dụng?

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa công bố dự thảo Nghị định lấy ý kiến, quy định cụ thể về điều kiện thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu, mở rộng và làm rõ hơn các điều kiện đã được quy định tại Luật số 96/2025/QH15. Mục tiêu chính của dự thảo là bảo vệ quyền lợi thiết yếu của bên bảo đảm, tránh ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt, lao động và sản xuất, đồng thời đảm bảo việc xử lý nợ xấu tuân thủ nguyên tắc minh bạch và hợp pháp.

Theo dự thảo, tài sản bảo đảm chỉ được phép thu giữ nếu không phải là nhà ở duy nhất hoặc công cụ lao động chủ yếu, duy nhất của bên bảo đảm. Nếu thuộc các diện trên, việc thu giữ chỉ có thể thực hiện khi đáp ứng đầy đủ điều kiện tại Điều 198a Luật Các tổ chức tín dụng. NHNN cũng đề xuất định nghĩa rõ ràng hai khái niệm này:

Nhà ở duy nhất: công trình xây dựng duy nhất thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm, nơi họ sinh sống ổn định, lâu dài hoặc thường xuyên.

Công cụ lao động chủ yếu hoặc duy nhất: phương tiện mang lại thu nhập chính hoặc duy nhất cho bên bảo đảm, với mức thu nhập được xác định dựa trên lương tối thiểu theo vùng do Chính phủ quy định.

Dự thảo được xây dựng dựa trên tham khảo kinh nghiệm quốc tế từ Pháp, Đức, Canada, Liên bang Nga, nơi các quy định về hạn chế thu giữ tài sản bảo đảm đều hướng tới việc bảo vệ quyền sống cơ bản và khả năng lao động của người dân. Trên thực tế, mặc dù các tổ chức tín dụng và đơn vị xử lý nợ xấu đã phải tuân thủ nghiêm ngặt các thủ tục theo Điều 198a, nhưng việc thu giữ những tài sản quan trọng như nhà ở duy nhất hay công cụ lao động duy nhất có thể đẩy bên bảo đảm vào khó khăn tài chính nghiêm trọng, ảnh hưởng tới khả năng tự nuôi sống bản thân và gia đình.

Để thực hiện, bên bảo đảm sẽ có trách nhiệm xác nhận và cam kết về trạng thái tài sản của mình, dựa trên mức lương tối thiểu theo vùng, từ đó xác định công cụ lao động có phải là phương tiện chính tạo thu nhập hay không. Mức lương tối thiểu hiện hành đã được Chính phủ quy định chi tiết cho bốn vùng, làm cơ sở xác định khả năng chi trả của người lao động và gia đình, đồng thời đảm bảo các nhu cầu thiết yếu về lương thực, giáo dục, y tế, nhà ở và sinh hoạt cơ bản.

Dự thảo Nghị định, nếu được thông qua, sẽ tạo khuôn khổ pháp lý rõ ràng, vừa bảo vệ quyền lợi bên bảo đảm, vừa đảm bảo tổ chức tín dụng có thể thực hiện xử lý nợ xấu một cách minh bạch, hiệu quả và công bằng.