Sau Hormuz là cuộc khủng hoảng toàn diện tại Bab el-Mandeb?

Thế giới chưa kịp hoàn hồn sau cú sốc tại eo biển Hormuz thì một "tử huyệt" khác lại lộ diện: Bab el-Mandeb – hay còn gọi là "Cổng Nước Mắt". Việc lưu lượng tàu qua đây sụt giảm hơn một nửa không chỉ là con số thống kê, mà là tín hiệu báo động đỏ cho một kịch bản gián đoạn kép, đẩy chi phí vận tải Á - Âu lên mức phi mã và đe dọa thổi bay mọi nỗ lực phục hồi kinh tế.

Khi 12% thương mại toàn cầu bị bắt giữ bởi những căng thẳng địa chính trị tại Biển Đỏ, dòng chảy hàng hóa đang buộc phải chọn lộ trình vòng qua châu Phi, kéo dài thời gian vận chuyển thêm cả tháng và làm "bốc hơi" lợi nhuận của hàng triệu doanh nghiệp.

Sau Hormuz là cuộc khủng hoảng toàn diện tại Bab el-Mandeb?

Eo biển Bab el-Mandeb, trong tiếng Ả Rập có nghĩa là “Cổng Nước Mắt”, nối biển Đỏ với Ấn Độ Dương

Khi sự chú ý còn dồn vào eo biển Hormuz, một điểm nghẽn khác đã âm thầm nổi lên ở phía nam Biển Đỏ. Bab el-Mandeb – tuyến kết nối giữa biển Đỏ và Ấn Độ Dương – đang chuyển từ vai trò trung chuyển sang điểm rủi ro có thể làm chao đảo thương mại toàn cầu.

Dù chỉ rộng khoảng 30km, eo biển này lại giữ vị trí then chốt trên trục vận tải Á – Âu qua kênh đào Suez. Khoảng 10-12% sản lượng dầu khí và gần 12% thương mại toàn cầu đi qua khu vực này, cùng với tới 40% lưu lượng container đường biển. Một cú gián đoạn tại đây không chỉ làm tắc dòng năng lượng, mà còn làm nghẽn mạch hàng hóa.

Căng thẳng leo thang tại Trung Đông đã nhanh chóng lan tới tuyến đường này. Sự hiện diện của lực lượng Houthi tại Yemen làm gia tăng rủi ro an ninh, buộc các hãng tàu và nhà vận hành logistics phải đánh giá lại toàn bộ hành trình.

Kịch bản đáng lo nhất đang dần hiện hình: gián đoạn đồng thời tại Hormuz và Bab el-Mandeb. Nếu Hormuz ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng, thì Bab el-Mandeb lại tác động vào dòng chảy hàng hóa – một cú siết kép vào nền kinh tế toàn cầu.

Hệ quả đã bắt đầu lộ rõ. Lưu lượng tàu qua khu vực sụt giảm mạnh, kéo theo chi phí vận tải và bảo hiểm tăng vọt. Không chỉ tàu dầu, các tàu container và hàng rời cũng chịu áp lực tương tự, khiến toàn bộ chuỗi logistics Á – Âu trở nên đắt đỏ và kém hiệu quả hơn.

Sự co hẹp của tuyến Biển Đỏ buộc nhiều hãng tàu phải chuyển hướng qua mũi Hảo Vọng. Lộ trình này kéo dài thời gian vận chuyển thêm hàng tuần, làm đội chi phí nhiên liệu và giảm vòng quay khai thác. Tác động dây chuyền nhanh chóng lan sang giá hàng hóa.

Dòng chảy năng lượng cũng đang dịch chuyển. Một phần tàu dầu đã tìm tuyến thay thế, nhưng tốc độ còn chậm và không đủ bù đắp. Điều này làm gia tăng nguy cơ giá dầu tiếp tục leo thang nếu gián đoạn kéo dài.

Tuyến Biển Đỏ qua Bab el-Mandeb đang trở nên quan trọng hơn chính vì sự gián đoạn tại Hormuz

Cú sốc logistics không dừng ở chi phí. Thời gian vận chuyển kéo dài khiến vòng quay vốn chậm lại, gây áp lực lớn lên doanh nghiệp xuất khẩu, đặc biệt tại châu Á – nơi phụ thuộc nặng vào các tuyến vận tải biển.

Với các nền kinh tế sản xuất, mỗi ngày chậm trễ đồng nghĩa với chi phí tăng và lợi thế cạnh tranh suy giảm. Ngay cả những nền kinh tế lớn cũng khó tránh khỏi tác động khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị kéo giãn.

Kịch bản xấu hơn vẫn đang được đặt lên bàn tính. Nếu các tàu chở dầu cỡ lớn bị gián đoạn, nguồn cung có thể thiếu hụt hàng triệu thùng mỗi ngày, đẩy chênh lệch cung – cầu lên mức nguy hiểm. Khi đó, áp lực lạm phát sẽ quay trở lại với cường độ mạnh hơn, làm chậm đà phục hồi kinh tế toàn cầu.

Dù chưa xảy ra đứt gãy toàn diện, những gì đang diễn ra cho thấy thị trường đã bước vào trạng thái phòng thủ. Các doanh nghiệp và nhà đầu tư buộc phải tính toán lại rủi ro, trong bối cảnh một “nút thắt” mới có thể bất cứ lúc nào siết chặt dòng chảy thương mại thế giới.