Quyền lực dầu mỏ: Trữ lượng khổng lồ không quyết định vị thế "Vua"

Bức tranh năng lượng toàn cầu đang phơi bày một nghịch lý cay đắng: sở hữu kho dự trữ khổng lồ không đồng nghĩa với quyền lực, khi cuộc chơi thực sự nằm trong tay những kẻ làm chủ công nghệ, chuỗi giá trị và tốc độ chuyển dịch.

Dầu mỏ chưa bao giờ chỉ là một loại nhiên liệu. Nó là mạch máu của nền kinh tế hiện đại, là quân bài quyền lực trên bàn cờ địa chính trị và là chiếc phong vũ biểu phản chiếu sức khỏe của thương mại toàn cầu. Mỗi biến động của “vàng đen” đều để lại dư chấn, từ giá xăng bạn trả mỗi sáng cho đến cán cân quyền lực giữa các quốc gia.

Những báo cáo mới nhất từ Viện Năng lượng (Energy Institute – EI) và loạt tổ chức quốc tế đang phác họa một thị trường dầu mỏ giai đoạn 2024–2025 vừa dữ dội vừa cô đặc đến lạnh lùng. Gạt sang bên những bảng biểu khô khan, có một sự thật đáng suy ngẫm: chỉ 10 quốc gia đang kiểm soát tới 73,8% nguồn cung dầu toàn cầu. Quyền lực năng lượng, hóa ra, tập trung hơn chúng ta tưởng rất nhiều.

Dưới đây là lát cắt tài chính – địa chính trị về những “ông trùm” thực sự đang âm thầm quyết định túi tiền của bạn mỗi lần kim xăng nhích lên.

Theo báo cáo mới nhất từ Viện Năng lượng (EI), chỉ riêng 10 quốc gia dẫn đầu đã nắm giữ tới 73,8% nguồn cung và chi phối 61% nhu cầu tiêu thụ toàn cầu 

Cuộc đua sản lượng: Khi công nghệ soán ngôi địa lý

Nếu như trong nhiều thập kỷ, dầu mỏ đồng nghĩa với Trung Đông, thì nay trật tự cũ đang bị viết lại. Theo số liệu từ Rigzone dẫn báo cáo của EI, Mỹ tiếp tục giữ vững ngôi vị nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới trong năm 2024.

Với sản lượng kỷ lục 20,135 triệu thùng/ngày, Mỹ một mình cung ứng tới 20,8% nguồn dầu toàn cầu. Con số này gần tương đương tổng sản lượng của hai “lão tướng” Ả Rập Xê Út và Nga cộng lại. Đó không chỉ là câu chuyện tài nguyên, mà là chiến thắng của công nghệ – đặc biệt là khai thác dầu đá phiến – giúp Mỹ duy trì mức tăng trưởng sản lượng trung bình 5,5% mỗi năm suốt một thập kỷ, bất chấp chu kỳ giá và biến động địa chính trị.

Ở chiều ngược lại, Ả Rập Xê Út và Nga – hai trụ cột truyền thống của thị trường dầu – đang chủ động lùi lại một bước. Ả Rập Xê Út đạt 10,856 triệu thùng/ngày, Nga theo sát với 10,752 triệu thùng/ngày. Cả hai đều ghi nhận mức sụt giảm sản lượng, lần lượt 3,6% và 2,9%, phản ánh chiến lược cắt giảm có tính toán nhằm giữ giá dầu, đồng thời chịu tác động từ những ràng buộc địa chính trị ngày càng phức tạp.

Danh sách Top 10 nhà sản xuất còn có Iran, Canada, Iraq… nhưng khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại cho thấy: cuộc chơi này đang ngày càng ít chỗ cho kẻ chậm chân.

Ai đang “uống” nhiều dầu nhất thế giới?

Sản xuất nhiều là một chuyện, nhưng ai mới là người tiêu thụ khối năng lượng khổng lồ ấy? Câu trả lời, vẫn là Mỹ. Một nghịch lý thú vị mà Indian Express từng chỉ ra: Mỹ vừa là người bơm dầu nhiều nhất, vừa là khách hàng “khát” dầu nhất.

Mỹ vừa bơm dầu kỷ lục vừa "uống" dầu nhiều nhất thế giới 

Nền kinh tế số một thế giới tiêu thụ tới 18,995 triệu thùng/ngày, tương đương 18,7% tổng nhu cầu toàn cầu. Đó là cái giá của quy mô – nơi giao thông, công nghiệp và tiêu dùng năng lượng chưa bao giờ biết mệt.

Xếp sau là Trung Quốc. Dù nhu cầu giảm nhẹ 1,2% trong năm qua, quốc gia này vẫn “đốt” 16,374 triệu thùng/ngày, giữ vững vị trí số hai với khoảng cách rất xa so với phần còn lại. Trong khi đó, Ấn Độ nổi lên như ngôi sao mới của bản đồ tiêu thụ, với mức tăng trưởng nhu cầu 3,1% – cao nhất nhóm dẫn đầu – đạt 5,621 triệu thùng/ngày.

Sự trỗi dậy của Trung Quốc và Ấn Độ cho thấy một xu hướng không thể đảo ngược: trọng tâm tiêu thụ dầu mỏ đang dịch chuyển mạnh về châu Á, nơi các nền kinh tế đang phát triển cần năng lượng để tăng tốc.

Thị trường dầu vì thế mang mức độ tập trung rất cao. Chỉ 10 quốc gia tiêu thụ hàng đầu đã chiếm 61% tổng cầu toàn cầu. Đáng chú ý, 6 cái tên – Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ả Rập Xê Út, Canada và Brazil – xuất hiện đồng thời trong cả hai bảng xếp hạng sản xuất và tiêu thụ. Họ chính là những người nắm cán cân, và cũng là những người có nhiều đòn bẩy nhất.

Nghịch lý lớn nhất: Giàu tài nguyên chưa chắc giàu quyền lực

Phần hấp dẫn nhất của câu chuyện nằm ở trữ lượng – “kho vàng” thực sự của dầu mỏ. Và tại đây, bảng xếp hạng quyền lực lại bị đảo ngược hoàn toàn.

Theo dữ liệu cập nhật năm 2025 từ Vajiram, quốc gia sở hữu trữ lượng dầu lớn nhất thế giới không phải Mỹ, cũng chẳng phải Ả Rập Xê Út, mà là Venezuela, với khoảng 303 tỷ thùng. Nhưng trớ trêu thay, kho báu này phần lớn vẫn nằm yên dưới lòng đất.

Dầu của Venezuela chủ yếu là dầu siêu nặng, chi phí khai thác và tinh chế cao, lại bị bóp nghẹt bởi hạ tầng yếu kém và các lệnh trừng phạt kéo dài. “Có bột” nhưng thiếu công nghệ, thiếu vốn và thiếu không gian địa chính trị, kho vàng đen ấy chưa thể hóa thành sức mạnh kinh tế tương xứng.

Ả Rập Xê Út đứng thứ hai với 267 tỷ thùng, nhưng sở hữu loại dầu dễ khai thác bậc nhất cùng hệ thống sản xuất được tối ưu hóa. Đó là lý do nước này vẫn được xem như “ngân hàng trung ương” của thị trường dầu mỏ, đủ khả năng tác động giá chỉ bằng vài quyết định chính sách.

Theo sau là Iran (209 tỷ thùng), Canada (163 tỷ thùng) và Iraq (145 tỷ thùng). Mỹ, dù là nhà sản xuất số một thế giới, chỉ xếp thứ 9 về trữ lượng với khoảng 74 tỷ thùng.

Sự đối nghịch này đặt ra một câu hỏi chiến lược: Mỹ đang tận dụng tối đa lợi thế công nghệ để khai thác nhanh và mạnh, trong khi nhiều quốc gia OPEC lại chọn cách “để dành” tài nguyên cho tương lai. Trong cuộc chơi dầu mỏ hiện đại, hóa ra kẻ giữ kho vàng không phải lúc nào cũng là vua – kẻ làm chủ công nghệ, chuỗi giá trị và nhịp độ mới là người cầm trịch cuộc chơi.