Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc: Muốn kiểm soát nhập siêu trước hết phải đẩy mạnh xuất khẩu

Bảy tháng đầu năm 2026, xuất khẩu duy trì đà phục hồi với mức tăng 22% nhờ lực kéo chủ đạo từ khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), nhưng nền kinh tế vẫn chịu áp lực thâm hụt thương mại 20 tỷ USD. Bức tranh này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc tháo gỡ chi phí logistics, kiểm soát nguồn nguyên liệu nhập khẩu và tăng tỷ lệ nội địa hóa nhằm bảo vệ mục tiêu tăng trưởng.

Chiều ngày 13/08/2026, Uỷ viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã chủ trì hội nghị rà soát các biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, kiểm soát nhập siêu. Tại hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực nhấn mạnh: "Muốn kiểm soát nhập siêu trước hết phải thúc đẩy mạnh xuất khẩu. Cần làm rõ doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu, máy móc, thiết bị để làm gì, tiến độ sản xuất ra sao và khả năng chuyển hóa lượng nhập khẩu này thành sản phẩm, hàng hóa xuất khẩu".

Tổng quan bức tranh thương mại 7 tháng đầu năm, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 659 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu đạt 320 tỷ USD, tăng 22%, với dự phóng cả năm có thể tăng 15-16% nếu không có biến động bất lợi. Động lực chính tiếp tục đến từ khu vực FDI với giá trị xuất khẩu 255 tỷ USD, tăng 27%, bỏ xa khu vực kinh tế trong nước vốn chỉ đạt 65 tỷ USD, tăng 6%.

Trái với đà tăng của xuất khẩu, cán cân thương mại ghi nhận mức nhập siêu 20 tỷ USD, chủ yếu do gia tăng nhập khẩu máy tính, linh kiện điện tử và nguyên liệu đầu vào như sắt thép, hóa chất phục vụ sản xuất và mở rộng đầu tư FDI tại Việt Nam, kết hợp cùng yếu tố giá năng lượng tăng cao.

Đi sâu vào cấu trúc các ngành hàng, nhóm công nghiệp chế biến ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ. Cụ thể, máy tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 85 tỷ USD, tăng 50%; máy móc, thiết bị, phụ tùng đạt 40 tỷ USD, tăng 25%; điện thoại và linh kiện đạt 38 tỷ USD, tăng 19%. Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết ngành này xuất khẩu 27 tỷ USD, tăng 3%, trong khi nhập khẩu 15 tỷ USD, qua đó xuất siêu toàn chuỗi đạt 12 tỷ USD.

Ngược lại, khối nông lâm thủy sản đang đối mặt với dấu hiệu chậm lại. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp thông tin kim ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt 43 tỷ USD, tăng 8%, nhưng nhập khẩu cũng lên tới 31 tỷ USD, tăng 11%, khiến thặng dư thương mại thu hẹp về mức 12 tỷ USD.

Đặc biệt, nhiều mặt hàng nông sản chủ lực sụt giảm kim ngạch như cà phê đạt 5.5 tỷ USD, giảm 11%; gạo đạt 2.6 tỷ USD, giảm 7%; cao su đạt 1.6 tỷ USD, giảm 5% và chè giảm 3%. Mục tiêu xuất khẩu nông nghiệp năm 2026 được đặt ra ở mức 54 tỷ USD.

Áp lực lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp xuất khẩu hiện đang bị nới rộng bởi chi phí logistics, chi phí tuân thủ, rào cản phòng vệ thương mại và tiêu chuẩn xanh. Phó Chủ tịch VCCI Bùi Trung Nghĩa kiến nghị tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, đặc biệt là kiểm tra chuyên ngành, hải quan và cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa.

Từ góc độ ngành hàng, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, đề xuất đẩy mạnh công nghiệp hỗ trợ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và tăng kết nối với các tập đoàn FDI để tiến sâu vào chuỗi cung ứng.

Cùng lúc, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Đỗ Hà Nam đề nghị các chính sách tín dụng phù hợp để thu mua, dự trữ lúa gạo và đầu tư hệ thống kho chứa.

Để hỗ trợ dòng vốn, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà cho biết tính đến hết tháng 7, dư nợ tín dụng xuất khẩu đã đạt 849,000 tỷ đồng, tăng 30%, cơ quan điều hành sẽ tiếp tục ưu tiên vốn phục vụ thu mua và chế biến.

Nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguyên liệu ngoại, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định đề xuất dựa trên số liệu nhập khẩu để xác định các nhóm vật liệu cần ưu tiên sản xuất trong nước, từng bước nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Công Thương làm việc trực tiếp với các tập đoàn có chênh lệch xuất nhập khẩu lớn để bám sát tiến độ sản xuất; đồng thời kiểm tra chặt chẽ các doanh nghiệp FDI có kim ngạch nhập khẩu tăng đột biến. Chính phủ chỉ đạo các bộ ngành đẩy nhanh đàm phán các hiệp định thương mại, rà soát thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng, khơi thông điểm nghẽn cảng biển, tạo điều kiện tối đa để cân bằng cán cân thương mại trong những tháng cuối năm.