"Pháo đài ngầm" và ván bài sinh tồn của Iran

Khi 1/5 nguồn cung năng lượng thế giới vẫn nằm trong tầm ngắm của "trung tâm quyền lực thứ tư", câu hỏi đặt ra cho Washington và Tel Aviv không phải là Iran đã mất bao nhiêu, mà là họ còn đủ sức "lật kèo" đến mức nào.

Sau nhiều tuần giao tranh, Iran thừa nhận đã chịu tổn thất đáng kể, song đồng thời khẳng định phần lớn năng lực tên lửa vẫn chưa được sử dụng. Dù mang màu sắc tuyên truyền, tuyên bố này phản ánh một thực tế: Tehran suy yếu, nhưng chưa bị vô hiệu hóa.

Các đợt không kích đã phá hủy nhiều cơ sở sản xuất, kho chứa và bệ phóng. Chuỗi cung ứng bị gián đoạn, năng lực triển khai thu hẹp trong ngắn hạn. Tuy nhiên, Iran vẫn duy trì được khả năng phóng tên lửa và giữ nhịp đáp trả, cho thấy sức mạnh còn lại không nhỏ.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở phần đã mất, mà ở phần vẫn được giữ kín.

Chiến lược “sống sót trước, thắng sau”

Các ước tính cho thấy Iran vẫn sở hữu khoảng 1.000 tên lửa đạn đạo. Con số này không đủ để áp đảo, nhưng đủ duy trì răn đe. Trong chiến lược hiện tại, Tehran không cần xuyên thủng toàn bộ hệ thống phòng thủ đối phương; chỉ cần một tỷ lệ nhỏ lọt qua cũng đủ tạo thiệt hại và sức ép tâm lý.

Cách tiếp cận này đặt trọng tâm vào việc kéo dài xung đột thay vì giành chiến thắng nhanh. Iran không cần thắng dứt điểm, mà cần khiến đối phương không thể yên tâm.

“Pháo đài ngầm” và giới hạn của không kích

Trụ cột của chiến lược nằm ở hệ thống hạ tầng ngầm trải dài dưới các vùng núi. Những đường hầm sâu vừa là kho chứa, vừa là bệ phóng, cho phép phân tán lực lượng và giảm thiểu nguy cơ bị xóa sổ trong một đòn đánh.

Không quân đối phương buộc phải chuyển sang chiến thuật “bịt nút” – tấn công vào cửa hầm để làm tê liệt tạm thời – thay vì phá hủy toàn bộ hệ thống. Cách làm này có hiệu quả ngắn hạn nhưng khó triệt tiêu năng lực trong dài hạn.

Thực tế cho thấy khả năng phục hồi của Iran nhanh hơn dự đoán. Một số vị trí được khôi phục hoạt động chỉ sau vài chục giờ, thậm chí nhanh hơn. Điều này khiến mục tiêu “vô hiệu hóa hoàn toàn” trở nên khó khả thi.

Hormuz: đòn bẩy ngoài chiến trường

Nếu hạ tầng ngầm đảm bảo khả năng tồn tại, thì eo biển Hormuz lại mang đến công cụ gây sức ép toàn cầu.

Khoảng 1/5 nguồn cung năng lượng thế giới đi qua tuyến này. Iran không cần kiểm soát hoàn toàn, chỉ cần tạo ra rủi ro đủ lớn để làm gián đoạn dòng chảy. Khi đó, chi phí vận tải và bảo hiểm tăng vọt, thị trường năng lượng phản ứng ngay lập tức.

Đây là dạng quyền lực bất đối xứng: đối phương phải bảo vệ toàn tuyến, trong khi Iran chỉ cần chứng minh khả năng gây gián đoạn.

Cuộc chơi chưa có hồi kết nhanh

Sự kết hợp giữa “pháo đài ngầm” và vị trí chiến lược giúp Iran giữ được hai yếu tố then chốt: khả năng sống sót và khả năng gây sức ép. Điều này khiến xung đột khó kết thúc trong ngắn hạn.

Không kích có thể làm suy yếu, nhưng để xóa bỏ hoàn toàn năng lực của Iran là bài toán khác. Khi phần sức mạnh quyết định nằm dưới lòng đất và ngoài phạm vi chiến trường trực tiếp, mọi đánh giá về “thắng – thua” đều trở nên phức tạp hơn.