Panama thành “điểm nghẽn” mới của hàng hải

Phí đấu giá suất đi qua kênh đào Panama trong tháng 8 đã lên trung bình khoảng 1,1 triệu USD/ngày, cao gấp 16 lần cùng kỳ năm trước. Xung đột tại Trung Đông và El Nino đang đồng thời gây sức ép lên một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Một tàu container thậm chí đã chi 4 triệu USD để được ưu tiên qua kênh đào, trong khi tàu Neopanamax không đặt chỗ trước có thể phải chờ tới 10 ngày.

Xung đột Trung Đông từ cuối tháng 2/2024 dẫn đến đóng cửa eo biển Hormuz và Bab el-Mandeb, buộc tàu hàng tìm tuyến thay thế qua kênh đào Panama. Đồng thời, hiện tượng El Nino từ tháng 6/2024 gây hạn hán nghiêm trọng, làm mực nước kênh đào giảm đáng kể. Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama cung cấp quy trình đấu giá cho phép chủ tàu bỏ qua hàng chờ, nhưng với chi phí cao ngất ngưởng. Việc bảo trì hệ thống âu tàu kéo dài đến tháng 9/2024 càng làm trầm trọng thêm tình trạng ùn tắc.

Giá đấu giá qua kênh đạt trung bình 1,1 triệu USD mỗi ngày trong tháng 8/2024, tăng 16 lần so với tháng 8/2023. Một tàu container đã chi khoảng 4 triệu USD để được ưu tiên vào ngày 11/8, cao hơn mức trung bình của tuần trước. Tàu cỡ Neopanamax phải chờ 10 ngày nếu không đặt chỗ trước, mức chờ lâu nhất kể từ tháng 5/2024. Mực nước kênh đào giảm khiến tàu chuyên chở được ít hơn, tạo áp lực cung-cầu mạnh, dẫn đến giá đấu giá tăng vọt để tranh giành lượt qua hạn chế.

Các ngành chủ yếu bị ảnh hưởng gồm: dầu khí và năng lượng (vận chuyển dầu thô, LNG, LPG), hóa chất và phân bón, logistics và vận tải biển, thực phẩm và nông sản. Chi phí vận tải tăng cao có thể kéo theo giá phân bón, hóa chất và năng lượng tại các thị trường châu Á. Thời gian giao hàng có thể kéo dài thêm 1-2 tuần, ảnh hưởng đến lịch trình sản xuất và chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp phụ thuộc.

Tình trạng tắc nghẽn dự kiến kéo dài ít nhất đến cuối năm 2024, khi El Nino vẫn ảnh hưởng đến lượng mưa. Câu hỏi đặt ra là liệu chi phí vận tải cao này có bền vững hay chỉ là biến động tạm thời. Các doanh nghiệp ngành logistics và năng lượng cần điều chỉnh chiến lược chuỗi cung ứng để giảm thiểu rủi ro, có thể xem xét tuyến thay thế dài hạn hoặc tăng dự trữ hàng hóa.