Ô tô Việt cần nhiều hơn con số

Thay vì tiếp tục chạy đua theo những con số phần trăm cơ khí thuần túy, việc làm chủ lõi công nghệ và tận dụng bước ngoặt xe điện mới là chiếc chìa khóa quyết định năng lực công nghiệp quốc gia.

Theo Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2035 vừa được phê duyệt, ngành ô tô tiếp tục là lĩnh vực ưu tiên với mục tiêu tỷ lệ nội địa hóa đạt 22-30% vào năm 2030 và 32-40% vào năm 2035.

Đáng chú ý, những mục tiêu này thấp hơn đáng kể so với các chiến lược từng được đặt ra hơn một thập kỷ trước. Điều đó cho thấy quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ ô tô tại Việt Nam vẫn còn nhiều khoảng cách so với kỳ vọng.

Theo giới chuyên môn, nội địa hóa không nên được hiểu đơn thuần là tỷ lệ linh kiện sản xuất trong nước, mà phải phản ánh năng lực thực sự của doanh nghiệp trong việc thiết kế, chế tạo, sản xuất và làm chủ công nghệ.

Một nền công nghiệp ô tô chỉ thực sự phát triển khi doanh nghiệp trong nước có thể tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo ra giá trị gia tăng thay vì chỉ đảm nhận khâu lắp ráp.

Xe điện mở ra cơ hội hiếm có

Sau gần ba thập kỷ chủ yếu dựa vào chính sách bảo hộ và khuyến khích lắp ráp, ngành công nghiệp hỗ trợ ô tô Việt Nam vẫn chưa tạo được nền tảng đủ mạnh.

Trong bối cảnh đó, xu hướng chuyển dịch sang ô tô điện được xem là cơ hội hiếm để các quốc gia đi sau bứt phá.

Những lĩnh vực như pin, vật liệu mới, hệ thống quản lý pin, điện tử công suất, phần mềm và hạ tầng sạc đang trở thành trung tâm của cuộc cạnh tranh mới. Đây là khoảng trống để doanh nghiệp Việt tham gia nếu được đầu tư đúng hướng.

Bên cạnh đó, các ngành cơ khí chính xác, khuôn mẫu, nhựa kỹ thuật, kim loại và điện vẫn giữ vai trò nền tảng đối với toàn bộ chuỗi sản xuất ô tô.

Muốn đi xa phải xây nền công nghiệp

Theo các chuyên gia, mục tiêu nội địa hóa chỉ có ý nghĩa khi đi cùng năng lực công nghiệp thực chất.

Điều cần thiết hiện nay là xây dựng hệ sinh thái doanh nghiệp cung ứng đủ năng lực cạnh tranh, phát triển các trung tâm nghiên cứu, đào tạo nhân lực chất lượng cao và hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Những linh kiện mang thương hiệu Việt sẽ không thể xuất hiện nếu thiếu các chính sách dài hạn và ổn định nhằm nâng cao năng lực nhà cung ứng trong nước.

Trong cuộc đua của ngành ô tô toàn cầu, lợi thế không thuộc về quốc gia đặt ra tỷ lệ nội địa hóa cao nhất, mà thuộc về những quốc gia làm chủ được công nghệ, chuỗi cung ứng và giá trị sản xuất. Đây mới là đích đến bền vững của quá trình nội địa hóa ngành ô tô Việt Nam.