Nước Mỹ trước cơn sốc năng lượng

Khi giá xăng tại Mỹ chính thức xuyên thủng mốc 4 USD/gallon và eo biển Hormuz vẫn bị khóa chặt, bóng ma lạm phát của những năm 1970 đang quay trở lại bủa vây Nhà Trắng. Giữa vòng xoáy "ngược gió", Tổng thống Donald Trump đang đứng trước một lựa chọn sinh tử: Kêu gọi người dân hy sinh để tiết kiệm năng lượng hay tiếp tục đặt cược vào một chiến thắng quân sự mong manh để giải cứu nền kinh tế.

Từ bài học thất cử của Jimmy Carter đến tham vọng xoay chuyển cục diện của ông Trump, lịch sử đang lặp lại tại Trung Đông nhưng với một áp lực nghẹt thở hơn khi các kho dự trữ chiến lược của Mỹ đang cạn kiệt nhanh hơn dự tính.

Giá năng lượng tại Mỹ đang tăng nhanh theo đà leo thang căng thẳng Trung Đông. Giá xăng trung bình đã vượt mốc 4 USD mỗi gallon—ngưỡng tâm lý quan trọng—trong khi giá dầu đồng loạt đi lên do lo ngại nguồn cung bị bóp nghẹt.

Trong các phát biểu gần đây, Donald Trump cho rằng giai đoạn khó khăn nhất đã qua và thị trường sẽ sớm ổn định nếu các tuyến vận tải chiến lược được khơi thông. Tuy nhiên, thực tế cho thấy áp lực chưa hạ nhiệt, đặc biệt khi Eo biển Hormuz—nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu—liên tục đối mặt rủi ro an ninh.

Sự gián đoạn tại Hormuz đã kéo theo hiệu ứng dây chuyền: vận tải dầu đình trệ, chi phí logistics tăng vọt và nguồn cung toàn cầu bị thu hẹp. Không chỉ Mỹ, giá nhiên liệu bay trên thế giới gần như tăng gấp đôi, còn khí tự nhiên hóa lỏng tại châu Á cũng leo thang mạnh, đẩy nhiều quốc gia vào nguy cơ thiếu hụt ngắn hạn.

Giới chuyên gia cảnh báo nếu xung đột kéo dài, giá dầu hoàn toàn có thể vượt các đỉnh lịch sử, trong khi phần “đệm” từ dự trữ chiến lược đang dần cạn. Cơ quan Năng lượng Quốc tế cho rằng mức thiếu hụt nguồn cung có thể gia tăng nhanh trong thời gian tới, đồng nghĩa áp lực giá vẫn chưa chạm đỉnh.

Trước cú sốc này, nhiều quốc gia đã quay lại các biện pháp tiết kiệm năng lượng—từ hạn chế tốc độ giao thông đến cắt giảm tiêu thụ nhiên liệu trên diện rộng. Nhưng tại Mỹ, chính quyền lựa chọn hướng đi khác: tập trung gia tăng nguồn cung thay vì kêu gọi người dân “thắt lưng buộc bụng”.

Cách tiếp cận này không tách rời bài học chính trị trong quá khứ. Sau cú sốc dầu mỏ năm 1979, Jimmy Carter từng kêu gọi tiết kiệm năng lượng, nhưng thông điệp này nhanh chóng bị đối thủ Ronald Reagan khai thác như biểu tượng của sự yếu kém, góp phần thay đổi cục diện chính trị.

Trước đó, trong khủng hoảng năm 1973, Richard Nixon từng áp dụng giới hạn tốc độ toàn quốc để tiết kiệm nhiên liệu—một biện pháp khi đó nhận được sự ủng hộ rộng rãi. Nhưng những cú sốc liên tiếp sau đó đã làm xói mòn niềm tin xã hội, khiến việc kêu gọi hy sinh vì lợi ích chung trở nên khó khăn hơn.

Hiện tại, lựa chọn của chính quyền Mỹ phản ánh một thực tế: chính trị năng lượng không còn là câu chuyện kỹ thuật, mà là bài toán niềm tin. Khi giá cả leo thang và lạm phát gia tăng, mọi quyết định đều mang hệ quả trực tiếp tới tâm lý cử tri.

Nếu căng thẳng sớm hạ nhiệt, thị trường có thể ổn định trở lại. Nhưng nếu khủng hoảng kéo dài, áp lực năng lượng không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà có thể trở thành phép thử lớn đối với năng lực điều hành và sự gắn kết giữa chính phủ với người dân.