Nội bộ Iran "đá" nhau về tuyên bố liên quan Hormuz

Eo biển Hormuz đang trở thành tâm điểm căng thẳng mới khi Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) công bố loạt điều kiện nghiêm ngặt đối với tàu thuyền qua lại, trái ngược với tuyên bố “mở hoàn toàn” trước đó của Ngoại trưởng Abbas Araghchi

Theo báo cáo của Institute for the Study of War (ISW), IRGC yêu cầu chỉ các tàu thương mại “không liên quan đến các quốc gia tham chiến” mới được phép đi qua. Đồng thời, các tàu phải di chuyển theo tuyến do Iran phê duyệt trong lãnh hải và phối hợp với lực lượng nước này trong suốt hành trình.

Về bản chất, đây không phải là “mở cửa” theo nghĩa tự do lưu thông, mà là một hình thức kiểm soát có điều kiện. Iran vẫn giữ quyền quyết định ai được đi, đi như thế nào và dưới sự giám sát nào. Điều này cho thấy Tehran đang tìm cách duy trì Hormuz như một đòn bẩy chiến lược, đặc biệt trong quan hệ với Mỹ.

Đáng chú ý, động thái của IRGC cũng phơi bày sự không đồng nhất trong nội bộ Iran. Trong khi Ngoại trưởng Araghchi phát tín hiệu mềm nhằm trấn an thị trường và cộng đồng quốc tế, IRGC – lực lượng có ảnh hưởng lớn về quân sự – lại theo hướng cứng rắn hơn. Đây không phải lần đầu tiên xuất hiện tình trạng “hai tiếng nói” trong hệ thống quyền lực của Iran.

Ở một diễn biến khác, phía Iran tuyên bố sẽ không áp dụng các “phí truyền thống” đối với tàu thuyền qua eo biển. Tuy nhiên, Quốc hội nước này đang xem xét một khung pháp lý mới liên quan đến “phí đảm bảo an ninh”, đồng thời yêu cầu mọi hoạt động qua lại phải có sự phối hợp với Iran. Nói cách khác, dù không gọi là “phí”, khả năng áp dụng một dạng chi phí mới vẫn đang được để ngỏ.

Ngoài ra, Iran khẳng định các tàu quân sự “thù địch”, đặc biệt từ Mỹ và Israel, sẽ không được phép đi qua trong bất kỳ trường hợp nào. Đồng thời, Tehran cũng bác bỏ vai trò của Mỹ trong việc đảm bảo an ninh tại Hormuz – một thông điệp mang tính địa chính trị rõ ràng.

Dữ liệu hàng hải cho thấy các tàu liên quan đến Iran hiện chưa tiếp cận ranh giới phong tỏa do Mỹ thiết lập. Phía Mỹ cũng tuyên bố sẽ ngăn chặn mọi nỗ lực vượt qua khu vực này, cho thấy nguy cơ va chạm vẫn hiện hữu, bất chấp lệnh ngừng bắn.

Tóm lại, Hormuz hiện không còn là “đóng” hay “mở” theo nghĩa nhị phân. Nó đang ở trạng thái mở có điều kiện, kiểm soát cao và rủi ro chưa biến mất. Với thị trường năng lượng và vận tải toàn cầu, điều này đồng nghĩa với một thực tế: căng thẳng có thể hạ nhiệt, nhưng bất định vẫn còn nguyên.