Nguy cơ giá lương thực toàn cầu tăng vọt khi chiến tranh ở Trung Đông vẫn tiếp diễn

Dưới đây là những đối tượng sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.



Xung đột ở Trung Đông đã làm gián đoạn hoạt động thương mại qua eo biển Hormuz và tác động của nó có thể lan rộng ra ngoài thị trường năng lượng, tiềm ẩn nguy cơ đẩy giá lương thực toàn cầu tăng vọt.

Eo biển này không chỉ là huyết mạch quan trọng cho việc vận chuyển dầu khí mà còn là tuyến đường vận chuyển phân bón thiết yếu cho nông nghiệp toàn cầu. Các nhà phân tích nói với CNBC rằng sự gián đoạn có thể dẫn đến chi phí sản xuất nông nghiệp cao hơn, năng suất cây trồng giảm và cuối cùng là giá thực phẩm đắt hơn.

Theo Viện Nghiên cứu Chính sách Thực phẩm Quốc tế (IFPRI), “chi phí năng lượng và nguyên liệu đầu vào tăng cao có nguy cơ làm bùng phát lại lạm phát lương thực toàn cầu đúng lúc giá thực phẩm bán lẻ đã trở lại mức trước đây ở nhiều quốc gia”.

Raj Patel, giáo sư nghiên cứu tại Đại học Texas, cũng cảnh báo rằng sự gián đoạn nguồn cung phân bón liên quan đến cuộc xung đột có thể làm gia tăng áp lực lương thực toàn cầu thông qua nhiều kênh cùng một lúc.

“Câu trả lời ngắn gọn là: rất đáng kể, và nhanh hơn mọi người nghĩ,” Patel nói. “Eo biển Hormuz là điểm nghẽn về phân bón. Qatar, Ả Rập Xê Út, Oman và Iran cùng nhau cung cấp một phần đáng kể lượng urê và phốt phát được giao dịch trên thế giới, và hầu như toàn bộ đều đi qua eo biển Hormuz.”

Các quốc gia phụ thuộc trực tiếp vào nhập khẩu lương thực cũng như các quốc gia phụ thuộc vào phân bón có thể phải đối mặt với chi phí tăng cao trong vài tuần tới, đặc biệt là trong các thời kỳ gieo trồng quan trọng, theo nhận định của các chuyên gia trong ngành.

Các quốc gia vùng Vịnh đối mặt với: rủi ro trước mắt

Khu vực đầu tiên có khả năng chịu ảnh hưởng là các quốc gia nằm gần nhất với vùng xung đột.

“Xét theo khu vực, người tiêu dùng ở các nước GCC dễ bị ảnh hưởng nhất bởi sự tăng giá đột biến ngắn hạn của thực phẩm do phụ thuộc nhiều vào hàng nhập khẩu đường biển qua eo biển Hormuz”, ông Bin Hui Ong, nhà phân tích hàng hóa tại BMI, cho biết.

Các nền kinh tế vùng Vịnh Ba Tư như Qatar, Bahrain, Kuwait và Ả Rập Xê Út phụ thuộc rất nhiều vào nhập khẩu thực phẩm vận chuyển qua eo biển Hormuz. Nếu vận tải đường biển vẫn bị hạn chế, nguồn cung sẽ cần phải được chuyển hướng qua các hành lang thay thế hoặc vận chuyển bằng đường bộ với chi phí cao hơn nhiều, các nhà phân tích cho biết.

“Khi đối mặt với tình trạng thiếu hụt ngắn hạn, tất cả các quốc gia xung quanh vùng Vịnh Ba Tư phía tây eo biển Hormuz sẽ gặp khó khăn trong việc nhập khẩu lương thực,” Mera nói. “Các quốc gia này sẽ cần tìm các tuyến đường thay thế.”

Ông lưu ý rằng các quốc gia giàu có hơn như Qatar, Bahrain, Ả Rập Xê Út và Kuwait có nguồn lực tài chính để nhập khẩu lương thực bằng đường hàng không hoặc đường bộ nếu cần thiết, nhưng các nước láng giềng nghèo hơn có thể gặp nhiều khó khăn hơn.

“Iraq có thể sẽ phải chịu thiệt hại. Bản thân Iran cũng sẽ đối mặt với tình trạng khan hiếm”, Mera nói thêm.

Châu Phi cận Sahara: khu vực dễ bị tổn thương nhất

Ngoài khu vực vùng Vịnh, những rủi ro lớn nhất có thể nằm ở một số vùng thuộc châu Phi cận Sahara, nơi nông dân phụ thuộc rất nhiều vào phân bón nhập khẩu và các hộ gia đình dành một phần lớn thu nhập cho thực phẩm.

“Khu vực châu Phi cận Sahara là khu vực dễ bị tổn thương nhất,” ông Patel cho biết. Dữ liệu từ Đại học Texas tại Austin cho thấy hơn 90% lượng phân bón tiêu thụ ở châu Phi cận Sahara được nhập khẩu, chủ yếu từ bên ngoài lục địa.

Các loại cây trồng cần nhiều nitơ như ngô, một loại lương thực chính trong khu vực, đặc biệt nhạy cảm với tình trạng thiếu phân bón, làm tăng nguy cơ giảm năng suất và giá lương thực tăng cao, các chuyên gia khác nhấn mạnh.

Ông Mera của Rabobank cho biết: “Các khu vực nghèo nhất và có mật độ dân cư cao nhất có khả năng chịu thiệt hại nặng nề nhất”, bao gồm cả một số khu vực ở châu Phi cận Sahara.

Mối quan ngại của châu Á

Khu vực Nam Á và Đông Nam Á cũng có thể phải đối mặt với áp lực chi phí ngày càng tăng.

Các nền kinh tế nông nghiệp lớn như Ấn Độ, Bangladesh, Thái Lan và Indonesia phụ thuộc rất nhiều vào phân bón nhập khẩu từ vùng Vịnh. ​​Sự gián đoạn kéo dài có thể đẩy chi phí lên cao đối với nông dân trong các mùa gieo trồng quan trọng.

Ông Patel cho biết: “Một nông dân ở Thái Lan, với 90% phụ thuộc vào nhập khẩu, mua urê sản xuất từ ​​khí đốt, vận chuyển qua eo biển Hormuz và được định giá bằng đô la Mỹ – đồng đô la đang mạnh lên do rủi ro địa chính trị – đang phải đối mặt với cú sốc về chi phí trên mọi phương diện cùng một lúc”.

Các loại lương thực chính trong khu vực, bao gồm lúa và ngô, nằm trong số những loại cây trồng cần nhiều phân bón nhất.

Mera đã chỉ ra Indonesia và Bangladesh là hai quốc gia có khả năng bị ảnh hưởng nặng nề nhất trong khu vực.

Quan điểm dài hạn

Nếu nông dân phản ứng với giá phân bón tăng cao bằng cách giảm sử dụng, năng suất cây trồng có thể giảm và đẩy giá lương thực lên cao hơn.

Brazil, một trong những nước xuất khẩu nông sản lớn nhất thế giới, có thể phải đối mặt với chi phí tăng cao nếu thị trường phân bón trở nên khan hiếm, theo nhận định của các nhà phân tích. Brazil nhập khẩu khoảng 85% lượng phân bón cần thiết, khiến sản lượng đậu nành và ngô của nước này phụ thuộc rất nhiều vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Sự gián đoạn kéo dài trong mùa nhập khẩu phân bón quan trọng của Brazil có thể gây ra những ảnh hưởng dây chuyền đến thị trường nông sản toàn cầu, cuối cùng tác động đến giá lương thực.

Các chuyên gia cho biết, ngay cả khi sản lượng cây trồng tương đối ổn định trong ngắn hạn, chi phí năng lượng tăng cao cũng có thể đẩy lạm phát lương thực toàn cầu lên mức cao hơn.

Năng lượng đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm, từ việc cung cấp năng lượng cho máy móc nông nghiệp và sản xuất phân bón đến vận chuyển cây trồng và chế biến chúng thành các sản phẩm thực phẩm.

“Tác động lớn hơn đến giá cả tiêu dùng sẽ không phải là tác động đến hàng hóa nông sản mà là thực tế năng lượng chiếm một phần lớn trong tổng hóa đơn thực phẩm bán lẻ”, Joseph Glauber, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chính sách Thực phẩm Quốc tế, cho biết.

Chris Barrett, một nhà kinh tế nông nghiệp tại Đại học Cornell, cho biết quy mô của bất kỳ cú sốc giá nào sẽ phụ thuộc rất nhiều vào thời gian gián đoạn vận chuyển kéo dài bao lâu.