Người Châu Âu tận hưởng cuộc sống hơn?

“Người Châu Âu có chuẩn mực sống hạnh phúc khác với phần còn lại của thế giới”, “Người Châu Âu tận hưởng cuộc sống hơn”, “Người Châu Âu sống cân bằng giữa lao động, tận hưởng cuộc sống và thiên nhiên, họ không thích cố sống cố chết làm việc như người Mỹ, người Nhật”… đấy là một số ý của các bạn sau bài “Châu Âu tụt hậu” của tôi ngày hôm qua.

Thực ra lối sống “tận hưởng cuộc sống” của người Châu Âu như các bạn nói ở trên là hệ quả lâu dài của các chính sách kinh tế xã hội, của sự già nua, bảo thủ, quan liêu của giới lãnh đạo của lục địa già mà thôi chứ không phải đấy là lối sống của giới “tinh hoa”, “quý tộc”.

Hãy nhìn lại lịch sử: Ngay từ thế kỷ thứ 18-19, những người Châu Âu năng động nhất, có khát khao tự do, khát khao làm giàu nhất đã tìm đến những vùng đất mới: Mỹ, Canada, Australia, Argenttina, Brazil để tìm kiếm cơ hội làm giàu, tìm kiếm tự do cá nhân và giải thoát khỏi các cuộc đàn áp chính trị và tôn giáo. Chỉ riêng giai đoạn 1815 đến 1930 đã có đến 60 triệu người Châu Âu di cư đến Mỹ, Canada, Australia, Argentina, Brazil…. Ngày nay trong số 340 triệu người Mỹ thì có đến 210 triệu người da trắng (gốc Châu Âu), nếu tính thêm Canada, Australia thì người gốc Châu Âu lên đến 240 triệu người.

Có bạn sẽ nói “người Châu Âu di dân là chuyện của ngày xưa thôi”. Điều đó cũng không đúng nốt, ngày nay người Châu Âu vẫn di dân nhiều hơn Châu Á. Tại thời điểm năm 2022, trong số 46,2 triệu người nhập cư đến Mỹ thì Châu Âu có 4,7 triệu người, Châu Á có 14,32 triệu người. Điều đó có nghĩa là tỷ trọng di dân trên dân số thì Châu Âu vẫn lớn gấp hơn 2 lần Châu Á (Châu Âu: 4,7 triệu trên dân số 741 triệu, Châu Á: 14,32 triệu trên dân số 4,81 tỷ người).

Từ trước đến nay, chúng ta thường xuyên nghe nói “Trung Quốc, Nga, Việt Nam bị chảy máu chất xám vì những tài năng di dân sang Mỹ, Canada, Australia và EU”, thế nhưng trên thực tế chảy máu chất xám do di dân tài năng của Châu Âu không những không kém mà còn lớn hơn. Đây là số liệu thực tế: Tại thời điểm 2022, số người dân di cư đến Mỹ của một số quốc gia như sau: Anh 677.000, Đức 537.000, Pháp 182.000, Ireland 112.000, Hà Lan 79.000, Nga 427.000, Ukraine 398.000, Poland 374.000, Rumania 106.000 (nga số dân nhiều hơn mà số di dân lại thấp hơn Anh, Đức).

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, người Châu Âu di cư đến Mỹ, Canada, Australia vì các nguyên nhân: mức lương và thu nhập hấp dẫn hơn, tiếp cận nhiều hơn với các quĩ đầu tư mạo hiểm, bộ máy chính quyền không quan liêu, bảo thủ như quê nhà, mức thuế thu nhập cá nhân thấp hơn. Một ví dụ về đầu tư nghiên cứu & phát triển (R&D): Hiện tại, đầu tư vào R&D công nghệ ở châu Âu chỉ bằng 1/5 so với ở Mỹ và một nửa ở Trung Quốc (riêng đầu tư vào AI ở Mỹ cao gấp 50 lần so với ở châu Âu). Châu Âu sản sinh ra một số chuyên gia AI giỏi nhất trên thế giới, nhưng thường mất họ vào tay Mỹ hoặc Trung Quốc.

Các nhà nghiên cứu còn chỉ ra một số nguyên nhân khiến Châu Âu trì trệ, thiếu đổi mới và sáng tạo: đó là hệ thống tài chính bị chi phối bởi các ngân hàng phổ quát và về bản chất họ bảo thủ và không thích rủi ro, không thân thiện với sự đổi mới; Thị trường Châu Âu bị phân mảnh, thiếu sự hợp tác giữa các quốc gia; Bộ máy chính quyền thì quan liêu và bảo thủ (tạo ra những qui định quá phức tạp, quá trình ra quyết định kéo dài - thường cần rất nhiều năm để đạt được các thỏa thuận chính trị, dẫn đến chi phí tuân thủ lớn, bất lợi trong cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc); Thiếu đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới, sáng tạo,.

Một vấn đề nữa rất quan trọng là động lực làm việc của người Châu Âu đang bị giảm sút rất rõ rệt, ngày nay số đông người Châu Âu không có khát khao làm việc chăm chỉ, nhiều người sẵn sàng “thất nghiệp, đi du lịch” để hưởng trợ cấp xã hội. Đây là kết quả của một hệ thống thuế và phúc lợi xã hội quá cao trong nhiều năm, khiến cho nỗ lực lao động để tăng thu nhập không còn có ý nghĩa, “lao động thật nhiều để làm gì, khi mà số thu nhập tăng thêm phải nộp cho nhà nước trên 50%”. Cái nguy hại là động lực làm việc bị giảm sút ban đầu chỉ bắt đầu từ nhóm người giỏi nhất, năng động nhất về kinh tế, sau đó lây lan sang toàn bộ xã hội và dần dần được người ta gắn cho cái tên mỹ miều “tận hưởng cuộc sống”, “cân bằng cuộc sống”.

Hiện tại thu nhập đầu người của Mỹ đã gần gấp 2 lần nhóm quốc gia trụ cột Châu Âu (Đức, Anh, Pháp). Tôi không tin rằng đến ngày mà Châu Âu bị Trung Quốc vượt về thu nhập đầu người (chỉ khu vực đô thị thôi) họ vẫn thong dong “tận hưởng cuộc sống” như hiện tại.

Kết bài: Câu hỏi đặt ra là liệu châu Âu có thể thay đổi và hành động đủ nhanh để tránh đánh mất vị trí của mình trong cuộc đua toàn cầu vì lợi ích của chính Châu Âu hay không. Cho đến nay, có vẻ triển vọng vẫn ảm đạm.