Nghịch lý Trung Đông: Thỏa thuận chốt 80%, súng vẫn nổ ở Hormuz?

Trong khi các nhà ngoại giao chạy nước rút để hoàn tất một thỏa thuận hạt nhân được cho là đã đạt tới 80%, thực địa tại Trung Đông lại kể một câu chuyện hoàn toàn khác: tiếng súng vang lên, tàu chở dầu quay đầu và căng thẳng quân sự leo thang từng giờ. Khu vực này đang rơi vào một nghịch lý nguy hiểm – ngoại giao tiến triển, nhưng xung đột cũng không hề hạ nhiệt.

Thỏa thuận “chạm đích”, nhưng chưa thể về đích

Đến cuối tuần (18/4), đàm phán giữa Hoa Kỳ và Iran ghi nhận những tín hiệu tích cực hiếm hoi. Theo các nguồn tin quốc tế, khoảng 80% nội dung thỏa thuận hạt nhân đã được hai bên thống nhất.

Trọng tâm của đàm phán là số phận kho uranium làm giàu của Iran – ước tính khoảng 440–450kg ở mức tinh khiết 60%, tiệm cận ngưỡng chế tạo vũ khí hạt nhân. Một phương án đang được cân nhắc là chuyển một phần lượng uranium này sang nước thứ ba như Thổ Nhĩ Kỳ hoặc Pakistan, phần còn lại sẽ được kiểm soát chặt chẽ trong lãnh thổ Iran.

Theo Axios, một kế hoạch ba trang nhằm chấm dứt xung đột đã được chuẩn bị cho vòng đàm phán ngày 19/4, trong đó đáng chú ý là đề xuất “đổi uranium lấy tiền mặt”. Washington sẵn sàng giải phóng khoảng 20 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran để đổi lấy việc Tehran từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu.

Tuy nhiên, 20% còn lại của thỏa thuận lại là phần khó nhất. Mỹ muốn Iran ngừng làm giàu uranium trong 20 năm, trong khi Tehran chỉ chấp nhận tối đa 5 năm. Khoảng cách này khiến khả năng đạt được thỏa thuận hoàn chỉnh vẫn còn bỏ ngỏ, bất chấp những tuyên bố lạc quan từ phía Donald Trump.

Hormuz – “đòn bẩy” địa chính trị

Trong khi bàn đàm phán tiến triển, thực địa tại Eo biển Hormuz lại nóng lên từng giờ.

Ngày 18/4, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tuyên bố tái áp đặt kiểm soát quân sự với tuyến hàng hải chiến lược này, chỉ chưa đầy 24 giờ sau khi cho phép một số tàu thuyền đi qua hạn chế. Tehran gọi đây là trạng thái “phong tỏa hỗn hợp”, nhằm đáp trả các biện pháp từ phía Mỹ.

Căng thẳng nhanh chóng leo thang khi lực lượng này nổ súng vào hai tàu mang cờ Ấn Độ, trong đó có một siêu tàu chở gần 2 triệu thùng dầu. Vụ việc buộc cả hai tàu phải quay đầu, đồng thời khiến New Delhi lập tức triệu tập đại sứ Iran để yêu cầu giải thích.

Theo The Wall Street Journal, ít nhất 23 tàu thương mại đã phải đổi hướng khi đang trên hành trình qua Hormuz. Các vụ tấn công nhằm vào tàu chở dầu và tàu container ngoài khơi Vịnh Oman cũng gia tăng, làm dấy lên lo ngại về an toàn hàng hải.

Logic quân sự lấn át ngoại giao

Căng thẳng không chỉ giới hạn ở Hormuz mà còn lan rộng ra toàn khu vực.

Tại miền bắc Iraq, các chiến dịch quân sự tiếp tục được triển khai. Ở Lebanon, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và lực lượng Hezbollah, các cuộc tấn công qua lại vẫn diễn ra. Israel thậm chí tuyên bố thiết lập “lằn ranh vàng”, hạn chế người dân quay trở lại một số khu vực.

Trong khi đó, lực lượng gìn giữ hòa bình của Liên Hợp Quốc tại Lebanon cũng ghi nhận thương vong, cho thấy mức độ bất ổn ngày càng nghiêm trọng.

Phó Tổng thống Iran Mohammad Reza Aref tuyên bố thẳng thừng: quyền kiểm soát Hormuz sẽ được đảm bảo “bằng đàm phán hoặc vũ lực”. Đây được xem là tín hiệu rõ ràng cho thấy Tehran sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự như một công cụ gây sức ép trên bàn đàm phán.

Những trung gian “chạy đua” với khủng hoảng

Khi Mỹ và Iran chưa thể thu hẹp khác biệt, vai trò của các bên trung gian ngày càng trở nên quan trọng.

Tổng thống Recep Tayyip Erdoğan đã lên tiếng cảnh báo về nguy cơ bất ổn lan rộng, đồng thời thúc đẩy các nỗ lực hòa giải. Pakistan cũng tích cực tham gia, với khả năng trở thành địa điểm tổ chức vòng đàm phán tiếp theo.

Tuy nhiên, trong bối cảnh thực địa liên tục phát sinh các điểm nóng, những nỗ lực ngoại giao đang phải chạy đua với chính diễn biến chiến sự.

Hòa bình vẫn ngoài tầm với

Nghịch lý của Trung Đông hiện nay nằm ở chỗ: càng tiến gần tới một thỏa thuận trên giấy, rủi ro xung đột ngoài thực địa lại càng gia tăng.

Eo biển Hormuz – “van dầu” của thế giới – đang trở thành quân bài mặc cả chiến lược, nơi mỗi động thái quân sự đều có thể làm chệch hướng tiến trình ngoại giao. Khi lòng tin chưa được thiết lập và các lợi ích cốt lõi vẫn xung đột, một thỏa thuận 80% vẫn chưa đủ để đảm bảo hòa bình.

Trong bối cảnh đó, Trung Đông tiếp tục đứng trước một thực tế khắc nghiệt: hòa bình có thể đang ở rất gần, nhưng vẫn chưa bao giờ xa đến thế.