Ngành thép "dựa hơi" thị trường nhà: "Lối thoát" hay "ngõ cụt"?

Ngành thép toàn cầu đang đối mặt với thách thức từ các hàng rào bảo hộ thương mại, đặc biệt là sau các chính sách thuế quan của Mỹ. Mặc dù thị trường nội địa Việt Nam hỗ trợ doanh nghiệp thép, nhưng sự giảm sút xuất khẩu và phụ thuộc vào thị trường trong nước có thể không bền vững lâu dài.

Trong bối cảnh xuất khẩu suy giảm mạnh trong những tháng đầu năm, thị trường nội địa đã chứng tỏ vai trò quan trọng là trụ đỡ cho ngành thép. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu đây chỉ là giải pháp tình thế trước những biến động thương mại toàn cầu hay thực sự là chiến lược bền vững, có thể nâng đỡ ngành thép trong dài hạn?

Theo Hiệp hội Thép Thế giới, sản lượng thép toàn cầu đạt 166,1 triệu tấn trong tháng 3, tăng 2,9% so với cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, sản lượng quý I lại giảm nhẹ 0,4% so với năm trước, cho thấy sự yếu đi trong bức tranh toàn cầu của ngành thép. Một phần nguyên nhân đến từ các hàng rào bảo hộ thương mại ngày càng gia tăng, nhất là sau khi Mỹ triển khai chính sách thuế quan mới, khiến nhiều quốc gia phải bảo vệ ngành thép nội địa.

Ấn Độ, quốc gia sản xuất thép lớn thứ hai thế giới, đã áp thuế tạm thời 12% đối với thép nhập khẩu nhằm đối phó với thép giá rẻ từ các thị trường khác. Châu Âu cũng không đứng ngoài cuộc, với kế hoạch siết chặt nhập khẩu thép để bảo vệ ngành công nghiệp trong khu vực. Trong bối cảnh đó, giá thép HRC tại Mỹ tăng mạnh, trong khi giá thép tại châu Á lại có dấu hiệu giảm do lo ngại về những tác động của chính sách thuế quan Mỹ.

Đối với Việt Nam, dù xuất khẩu thép giảm mạnh 37% trong quý I, thị trường nội địa vẫn là điểm tựa vững chắc cho các doanh nghiệp thép. Tuy nhiên, sự giảm sút trong xuất khẩu, đặc biệt là thép cán nóng (giảm tới 74%), đã khiến tỷ lệ xuất khẩu trong cơ cấu bán hàng giảm mạnh từ 34% xuống còn 19%. Sự phục hồi của thị trường nội địa, mặc dù đáng khích lệ, nhưng không thể kéo dài mãi nếu không có sự cải thiện trong tình hình xuất khẩu.

Tập đoàn Hòa Phát, trong khi vẫn duy trì tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận, đã nhận định rằng thị trường nội địa có thể không duy trì đà tăng trưởng nếu nền kinh tế Việt Nam chậm lại, kéo theo nhu cầu thép giảm. Trong khi đó, Tôn Hoa Sen và Thép Nam Kim đối mặt với những khó khăn trong xuất khẩu, đặc biệt là sau khi bị gián đoạn giao dịch với Mỹ.

Mặc dù ngành thép nội địa đang hưởng lợi từ các chính sách bảo vệ, các chuyên gia cảnh báo rằng sự phụ thuộc vào thị trường nội địa chỉ là giải pháp tạm thời. Nếu không có sự cải cách linh hoạt và sáng suốt, ngành thép Việt Nam sẽ phải đối mặt với thử thách lớn khi các hàng rào bảo hộ toàn cầu không ngừng gia tăng.