Ngân hàng: Hết thời chạy đua tín dụng, tới thời chạy đua vốn

Áp lực từ Thông tư 14 về tỷ lệ an toàn vốn (CAR) đang buộc các ngân hàng phải chạy đua tăng vốn và tái cấu trúc tài sản. Mặc dù CAR trung bình của hệ thống còn thấp, đặc biệt ở nhóm ngân hàng quốc doanh, việc tuân thủ chuẩn mực mới này là cần thiết để củng cố năng lực tài chính và đảm bảo tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Ngành ngân hàng đang bước vào giai đoạn cam go của cuộc đua nâng chuẩn an toàn vốn khi tỷ lệ CAR tối thiểu có thể được nâng lên mức 10,5% theo quy định mới. Áp lực tăng vốn và tái cơ cấu danh mục tài sản trở nên cấp thiết, đặc biệt với những ngân hàng có CAR thấp hoặc suy giảm gần đây, buộc các nhà băng phải chiến lược hóa mạnh mẽ để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

Nâng chuẩn Basel III: Ngân hàng Việt Nam đứng trước áp lực "kép"

Ngành ngân hàng Việt Nam đang bước vào một giai đoạn đầy thách thức với sự ra đời của Thông tư 14/2025/TT-NHNN, có hiệu lực từ ngày 15/9 tới đây. Thông tư này thay thế Thông tư 41/2016, đưa ra những yêu cầu khắt khe hơn về tỷ lệ an toàn vốn (CAR) theo hướng tiệm cận chuẩn mực Basel III. Theo đó, CAR tối thiểu sẽ tăng dần, chính thức đạt 10,5% từ năm 2030, cao hơn đáng kể so với mức 8% hiện tại.

Áp lực này đặc biệt rõ nét với các ngân hàng có CAR thấp, buộc họ phải giải quyết một bài toán "kép": vừa phải tìm cách tăng vốn mạnh mẽ, vừa phải tái cấu trúc danh mục tài sản một cách hiệu quả.

Phân hóa CAR: Lợi thế cạnh tranh và rủi ro tiềm ẩn

Theo ông Bùi Văn Huy, Giám đốc Khối Nghiên cứu đầu tư của FIDT, việc tăng vốn, dù có thể gây pha loãng cổ phiếu trong ngắn hạn, nhưng lại là yếu tố sống còn để củng cố năng lực tài chính và tạo dư địa tăng trưởng dài hạn. Các ngân hàng nào chủ động tăng vốn sớm sẽ có lợi thế cạnh tranh vượt trội.

Thống kê cho thấy một bức tranh phân hóa rõ rệt:

Nhóm ngân hàng quốc doanh: Mức CAR trung bình chỉ duy trì quanh 10% hoặc thấp hơn, thấp hơn yêu cầu tối thiểu mới. Tốc độ cải thiện CAR của nhóm "Big 4" trong 5 năm qua khá chậm, cho thấy áp lực tăng vốn là rất lớn để đáp ứng chuẩn mực mới và duy trì đà tăng trưởng tín dụng.

Nhóm ngân hàng tư nhân và nước ngoài: Nhiều ngân hàng tư nhân đã đạt CAR trên 12-15%, thậm chí các ngân hàng nước ngoài có thể vượt 20%. Điều này thể hiện sự chuẩn bị tốt hơn và tiềm lực tài chính vững chắc.

Báo cáo cuối năm 2024 cho thấy có đến 9 trên 27 ngân hàng niêm yết ghi nhận sự sụt giảm CAR, phản ánh tốc độ tăng tài sản rủi ro nhanh hơn khả năng bổ sung vốn tự có. Điển hình như trường hợp của Sacombank, dù vốn tự có tăng ấn tượng, CAR vẫn nằm trong nhóm thấp nhất hệ thống do đang trong quá trình tái cơ cấu.

Giải pháp nào cho bài toán tăng vốn?

Để giải quyết bài toán CAR, ông Nguyễn Hữu Huân, Giảng viên cao cấp Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, cho rằng các ngân hàng cần tái cấu trúc toàn diện, đặc biệt là cơ cấu lại danh mục tài sản. Vì CAR được tính bằng tỷ lệ giữa vốn tự có và tài sản có rủi ro, nên để cải thiện, các ngân hàng phải tăng vốn tự có và/hoặc giảm tài sản có rủi ro.

Việc tăng vốn mạnh mẽ là giải pháp trọng yếu. Nhiều ngân hàng đã bắt đầu hành động: Vietcombank dự kiến phát hành riêng lẻ 6,5% vốn, BIDV chào bán cổ phiếu để tăng vốn, còn VietinBank giữ lại toàn bộ lợi nhuận để bổ sung. Thậm chí Agribank cũng có khả năng chuẩn bị IPO.

Theo S&I Ratings, Thông tư 14 là một bước tiến quan trọng, đưa ngành ngân hàng tiến gần hơn đến Basel III, giúp củng cố an toàn hệ thống và khả năng chống chịu rủi ro. Mặc dù tạo ra áp lực lớn cho các ngân hàng, đặc biệt là nhóm quốc doanh, đây là động thái cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững và an toàn cho toàn hệ thống tài chính Việt Nam.