Nga phát tín hiệu lạnh gáy: Thế giới sắp nguy hiểm hơn chỉ trong vài ngày

Điện Kremlin cảnh báo trật tự an ninh toàn cầu có thể bước sang một giai đoạn nguy hiểm hơn khi hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Nga và Mỹ sắp hết hiệu lực, trong bối cảnh hai bên chưa đạt được bất kỳ thỏa thuận thay thế nào.

Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 3/2, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết thế giới đang đứng trước một bước ngoặt an ninh nghiêm trọng khi hiệp ước New START chính thức hết hạn vào ngày 5/2.

“Chỉ trong vài ngày nữa, thế giới sẽ bước sang trạng thái nguy hiểm hơn so với những gì chúng ta từng có trước đây”, ông Peskov cảnh báo, đồng thời nhấn mạnh rằng việc Mỹ từ chối gia hạn thỏa thuận sẽ “rất tệ cho an toàn toàn cầu và cho an ninh chiến lược”.

“Van an toàn” hạt nhân cuối cùng sắp đóng lại

Được ký năm 2011 và gia hạn lần cuối vào năm 2021, New START đặt ra các giới hạn nghiêm ngặt đối với số lượng đầu đạn hạt nhân chiến lược và phương tiện phóng mà Nga và Mỹ được phép sở hữu và triển khai. Hiệp ước này từ lâu được xem là “van an toàn” cuối cùng giúp kiểm soát kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới, vốn hình thành từ thời Chiến tranh Lạnh.

Nga cho biết đã đề xuất gia hạn New START thêm một năm nhằm tạo thêm thời gian cho các cuộc đàm phán rộng hơn. Tuy nhiên, cho đến nay, Washington vẫn chưa đưa ra phản hồi chính thức.

Trong bối cảnh xung đột Ukraine leo thang, Moscow trước đó đã đình chỉ các cơ chế kiểm chứng theo hiệp ước, cáo buộc các cuộc tấn công của Ukraine nhắm vào những thành phần thuộc lực lượng răn đe hạt nhân của Nga.

Mỹ muốn “luật chơi mới”, Nga nói đã sẵn sàng

Tổng thống Mỹ Donald Trump từng tuyên bố muốn thay thế New START bằng một thỏa thuận mới có sự tham gia của Trung Quốc. “Nếu hiệp ước hết hạn, thì cứ để nó hết hạn. Chúng ta sẽ có một thỏa thuận tốt hơn”, ông Trump nói với New York Times hồi tháng trước. Tuy nhiên, Bắc Kinh đã bác bỏ đề xuất này.

Trong khi đó, Moscow lập luận rằng mọi khuôn khổ kiểm soát vũ khí mới cũng cần tính đến các cường quốc hạt nhân khác trong NATO, đặc biệt là Pháp và Anh.

Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov cho biết Moscow đã chuẩn bị cho “một thực tế mới” – thế giới không còn các giới hạn ràng buộc đối với vũ khí hạt nhân chiến lược giữa Nga và Mỹ.

“Nếu không có thỏa thuận vào phút chót, đây sẽ là lần đầu tiên trong hơn nửa thế kỷ mà hai nước không bị ràng buộc bởi bất kỳ cơ chế kiểm soát nào đối với kho vũ khí hạt nhân tầm xa”, ông Ryabkov nói, đồng thời khẳng định: “Chúng tôi đã sẵn sàng cho điều đó”.

Nỗi lo chạy đua vũ trang quay trở lại

Việc Washington chưa phản hồi đề xuất gia hạn của Moscow khiến giới quan sát lo ngại. “Việc không có câu trả lời cũng là một câu trả lời”, ông Ryabkov nhận định.

Các chuyên gia kiểm soát vũ khí tại cả Nga và Mỹ cảnh báo rằng việc New START hết hiệu lực không chỉ xóa bỏ các giới hạn về đầu đạn mà còn làm suy yếu nghiêm trọng lòng tin, cơ chế minh bạch và khả năng xác minh ý định hạt nhân của nhau – những yếu tố then chốt giúp ngăn chặn hiểu lầm và leo thang ngoài ý muốn.

Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama, người ký New START năm 2010 với Tổng thống Nga khi đó là Dmitry Medvedev, đã kêu gọi Quốc hội Mỹ hành động khẩn cấp.

“Nếu Quốc hội không can thiệp, hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng giữa Mỹ và Nga sẽ hết hiệu lực. Điều đó sẽ xóa bỏ vô ích hàng thập kỷ ngoại giao và có thể châm ngòi cho một cuộc chạy đua vũ trang mới, khiến thế giới kém an toàn hơn”, ông Obama viết trên mạng xã hội X.