Năng lượng tái tạo và cuộc đua thoát khỏi con tin địa chính trị

Từ những tranh cãi nảy lửa tại chính trường Anh đến sự trỗi dậy của điện hạt nhân tại Đông Nam Á, cấu trúc năng lượng đang được vẽ lại không phải vì môi trường, mà vì sự sinh tồn địa chính trị.

Khủng hoảng năng lượng lần này không đơn thuần là biến động giá. Nó là phép thử đối với cấu trúc năng lượng của từng quốc gia.

Kể từ cuối tháng 2-2026, khi xung đột Trung Đông leo thang, giá dầu và khí đốt đồng loạt tăng mạnh, chuỗi cung ứng bị gián đoạn, đặc biệt tại eo biển Hormuz. Áp lực chi phí và nguy cơ thiếu hụt khiến nhiều nền kinh tế buộc phải phản ứng nhanh – và phản ứng quen thuộc nhất vẫn là quay lại với nhiên liệu hóa thạch.

Nhưng khác với những lần trước, sự “quay xe” này không còn là giải pháp kỹ thuật thuần túy, mà trở thành một lựa chọn chính sách gây tranh cãi.

Tại Anh, đề xuất mở rộng khai thác dầu khí ở Biển Bắc nhằm giảm áp lực năng lượng lập tức vấp phải phản ứng trái chiều. Chính phủ thừa nhận dầu khí vẫn là phần không thể thiếu trong ngắn hạn, nhưng cũng cảnh báo sự phụ thuộc này khiến nền kinh tế dễ tổn thương trước biến động giá. Thông điệp được nhấn mạnh rõ ràng: ổn định lâu dài chỉ có thể đến từ năng lượng tái tạo.

Trong khi đó, châu Á chọn cách thực dụng hơn. Khi nguồn LNG bị gián đoạn, nhiều quốc gia nhanh chóng tăng sử dụng than như một “van an toàn”. Ấn Độ đẩy mạnh sản xuất điện than để đáp ứng nhu cầu cao điểm; Hàn Quốc, Indonesia, Thái Lan hay Philippines đều có những điều chỉnh tương tự nhằm tránh thiếu điện.

Cách tiếp cận này giúp giải bài toán ngắn hạn, nhưng kéo theo hệ lụy kép: phát thải gia tăng và nguy cơ “khóa cứng” vào hạ tầng nhiên liệu hóa thạch lâu hơn dự kiến. Giá than khu vực cũng leo thang, phản ánh rõ áp lực quay lại nguồn năng lượng cũ.

Trong bối cảnh đó, năng lượng tái tạo đang được nhìn nhận lại – không còn chỉ là lựa chọn môi trường, mà trở thành công cụ kinh tế và địa chính trị. Khả năng sản xuất tại chỗ giúp giảm phụ thuộc nhập khẩu, đồng thời hạn chế rủi ro từ các cú sốc bên ngoài. Khi giá dầu khí tăng cao, lợi thế chi phí của điện gió, điện mặt trời và pin lưu trữ càng rõ rệt.

Khủng hoảng hiện tại cũng phơi bày sự phân hóa sâu sắc giữa các nền kinh tế. Những quốc gia đã đầu tư sớm vào năng lượng tái tạo và đa dạng nguồn cung cho thấy khả năng chống chịu tốt hơn. Ngược lại, các hệ thống phụ thuộc lớn vào khí đốt hoặc nhiên liệu nhập khẩu chịu tác động mạnh hơn từ biến động giá.

Điểm mấu chốt không còn nằm ở quy mô nền kinh tế, mà ở cấu trúc năng lượng.

Ở cấp độ vi mô, xu hướng tự chủ năng lượng cũng dần hình thành. Các hộ gia đình và doanh nghiệp sử dụng điện mặt trời kết hợp lưu trữ có thể giảm đáng kể tác động từ biến động giá điện – một lợi thế ngày càng rõ trong bối cảnh bất ổn.

Châu Á, khu vực tiêu thụ hơn một nửa năng lượng toàn cầu, đang trở thành tâm điểm của cuộc chuyển dịch. Dù sở hữu phần lớn công suất năng lượng tái tạo thế giới, khu vực này vẫn phụ thuộc nặng nề vào than và nhiên liệu hóa thạch. Hạ tầng lưới điện, tài chính và chính sách tiếp tục là những điểm nghẽn lớn.

Chính vì vậy, cú sốc Hormuz lần này có thể đóng vai trò như một chất xúc tác. Khi chi phí năng lượng nhập khẩu tăng cao, lợi thế của nguồn năng lượng nội địa – đặc biệt là tái tạo – trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết.

Song song đó, năng lượng hạt nhân đang dần quay lại bàn cờ như một mảnh ghép bổ sung. Với khả năng cung cấp điện ổn định và ít phát thải, hạt nhân được xem là giải pháp trung gian giữa mục tiêu tăng trưởng và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, chi phí lớn, thời gian triển khai dài và rủi ro an toàn vẫn là những rào cản không dễ vượt qua.

Tổng thể, khủng hoảng lần này không chỉ làm rung chuyển thị trường, mà còn định hình lại tư duy năng lượng toàn cầu.

Ngắn hạn có thể là sự trở lại của than và dầu khí. Nhưng dài hạn, chính những cú sốc như vậy lại đẩy nhanh quá trình chuyển dịch.

Cuộc chơi đã thay đổi: không phải “có chuyển đổi hay không”, mà là ai đi nhanh hơn – và ai tiếp tục mắc kẹt trong mô hình cũ.