Mỹ xoay trục chiến tranh sang bàn đàm phán?

Dù tuyên bố không quan tâm đến thỏa thuận, những động thái ráo riết từ các cố vấn thân cận của Tổng thống Mỹ cho thấy một lộ trình chấm dứt xung đột đang dần lộ diện qua các kênh trung gian quốc tế.

Sau 21 ngày rung chuyển bởi các đợt không kích, chính quyền Donald Trump bắt đầu phát đi những tín hiệu đầu tiên về một khung đàm phán sơ bộ. Khi tiếng súng chưa dứt, Washington đã âm thầm chuẩn bị cho một cuộc mặc cả lịch sử, nơi những con số bồi thường và giới hạn hạt nhân trở thành tâm điểm của ván bài địa chính trị mới.

Mỹ xoay trục chiến tranh sang bàn đàm phán?

Ba tuần sau khi xung đột bùng phát, chính quyền Tổng thống Donald Trump đã bắt đầu những thảo luận sơ bộ về một khuôn khổ đàm phán tiềm năng với Iran. Đây được xem là tín hiệu đầu tiên cho thấy Washington đang cân nhắc lối thoát ngoại giao, bên cạnh áp lực quân sự.

Các cuộc trao đổi ban đầu có sự tham gia của đặc phái viên Steve Witkoff và cố vấn Jared Kushner, tập trung vào việc định hình những điều kiện nền tảng cho một thỏa thuận nếu đối thoại được nối lại.

Theo các nguồn tin, bất kỳ khuôn khổ nào cũng sẽ xoay quanh việc mở lại Eo biển Hormuz – tuyến vận tải năng lượng sống còn – đồng thời xử lý kho uranium làm giàu cao của Tehran. Xa hơn, Washington muốn xây dựng một cơ chế dài hạn bao trùm chương trình hạt nhân, tên lửa và mạng lưới ảnh hưởng khu vực của Iran.

Dù chưa có tiếp xúc trực tiếp, các kênh trung gian đã được kích hoạt. Ai Cập, Qatar và Anh đang đóng vai trò chuyển thông điệp giữa hai bên. Theo đó, Tehran được cho là sẵn sàng đàm phán nhưng kèm theo điều kiện cứng rắn: ngừng bắn, cam kết không tái diễn xung đột và yêu cầu bồi thường.

Yêu cầu này lập tức bị ông Trump bác bỏ, coi là “không thể chấp nhận”. Tuy nhiên, trong nội bộ Washington, một số ý kiến cho rằng có thể “tái định nghĩa” vấn đề theo hướng hoàn trả các tài sản bị đóng băng, nhằm tạo không gian thỏa hiệp về mặt chính trị.

Ở chiều ngược lại, Mỹ cũng đặt ra các yêu cầu đáng kể: đình chỉ chương trình tên lửa trong nhiều năm, dừng làm giàu uranium và tháo dỡ các cơ sở hạt nhân trọng yếu tại Natanz, Isfahan và Fordow. Bên cạnh đó là cơ chế giám sát quốc tế nghiêm ngặt và hạn chế vai trò của Iran trong các nhóm vũ trang khu vực.

Một bài toán khác là tìm “đúng người, đúng kênh”. Ngoại trưởng Abbas Araghchi từng đóng vai trò trung gian trong các cuộc đàm phán trước đây, nhưng phía Mỹ hoài nghi về mức độ thẩm quyền của ông trong việc chốt thỏa thuận cuối cùng.

Về trung gian, Qatar nổi lên như ứng viên tiềm năng sau những kinh nghiệm gần đây, song nước này tỏ ra thận trọng với vai trò công khai. Điều đó cho thấy tiến trình nếu có cũng sẽ diễn ra phức tạp và nhiều lớp lang.

Trong khi đó, thông điệp từ Nhà Trắng vẫn mang tính hai chiều. Ông Trump vừa tuyên bố không mặn mà với đàm phán, vừa khẳng định Iran muốn đạt thỏa thuận. Ông cũng cho biết chiến dịch quân sự có thể sớm thu hẹp, nhưng đồng thời để ngỏ khả năng kéo dài nếu cần thiết.

Phía Tehran giữ lập trường cứng rắn. Ngoại trưởng Abbas Araghchi bác bỏ thông tin Iran tìm cách xuống thang, nhấn mạnh nước này “chưa từng yêu cầu ngừng bắn” và sẽ tiếp tục tự vệ.

Những tín hiệu hiện tại cho thấy cánh cửa ngoại giao đã hé mở, nhưng khoảng cách giữa hai bên vẫn còn lớn. Trong thế giằng co này, đàm phán – nếu diễn ra – nhiều khả năng sẽ là một quá trình kéo dài, nơi mỗi nhượng bộ đều phải được “định giá” bằng lợi ích chiến lược.