Mỹ “thừa nhận thất thế” trong cuộc đua Bắc Cực: Hạm đội tàu phá băng tụt hậu xa so với Nga

Theo các phân tích quốc tế, năng lực tàu phá băng hạn chế đang trở thành điểm nghẽn lớn khiến Mỹ gặp bất lợi rõ rệt trong cuộc cạnh tranh chiến lược tại Bắc Cực — khu vực ngày càng quan trọng về tài nguyên, vận tải và địa chính trị.

Hãng thông tấn RIA Novosti mới đây đăng tải bài phân tích đặt câu hỏi liệu Mỹ có thể bắt kịp các đối thủ trong cuộc đua vào Bắc Cực hay không, trong bối cảnh đội tàu phá băng của Washington bị đánh giá là vừa thiếu vừa lạc hậu.

Hạm đội mỏng và xuống cấp

Hiện Mỹ chỉ có ba tàu phá băng gồm Healy, Storis và Polar Star. Tuy nhiên, năng lực hoạt động thực tế bị hạn chế đáng kể. Tàu Healy từng phải dừng hoạt động sau một vụ hỏa hoạn năm 2024; Storis là tàu vận tải được cải tạo; còn Polar Star đã cũ, chi phí bảo trì lớn và chủ yếu phục vụ các nhiệm vụ nghiên cứu tại Nam Cực.

Theo đánh giá đăng trên báo Đức Frankfurter Rundschau, với thực trạng này, Mỹ thậm chí gặp khó trong việc duy trì hiện diện thường xuyên ở Bắc Cực, chứ chưa nói đến cạnh tranh ảnh hưởng với Nga — quốc gia đang giữ lợi thế áp đảo.

Các chuyên gia Nga cho rằng trong thời gian dài, Washington xem Bắc Cực là khu vực thứ yếu, nên chỉ duy trì số lượng nhỏ tàu phá băng cho các nhiệm vụ hạn chế. Nhưng bối cảnh đã thay đổi khi khu vực này nổi lên như một trung tâm cạnh tranh mới về tài nguyên và tuyến vận tải.

Nga vượt trội tuyệt đối về tàu phá băng

Theo các số liệu được dẫn lại, Nga hiện vận hành hơn 30 tàu phá băng chạy diesel và 7 tàu phá băng hạt nhân — lực lượng lớn nhất thế giới. Ngoài ra, nước này còn đang đóng thêm nhiều tàu hạt nhân mới để tăng cường năng lực hoạt động quanh năm tại Bắc Cực.

Trong khi đó, các nước khác có quy mô nhỏ hơn đáng kể: Canada có khoảng hơn chục tàu, chủ yếu cỡ trung và nhỏ; Phần Lan có đội tàu chuyên dụng cho vùng Baltic; Thụy Điển đang đóng mới tàu phá băng chạy bằng methanol; Na Uy duy trì số lượng hạn chế phục vụ dầu khí. Trung Quốc không có lãnh thổ Bắc Cực nhưng đã phát triển tàu nghiên cứu phá băng và lên kế hoạch đóng tàu phá băng hạt nhân.

Một cựu sĩ quan Tuần duyên Mỹ nhận định tình trạng đội tàu phá băng của Mỹ là “đáng báo động” so với yêu cầu chiến lược mới.

Ông Trump thừa nhận khoảng cách lớn

Tổng thống Donald Trump trước đó cũng từng công khai thừa nhận sự thua kém về số lượng tàu phá băng của Mỹ so với Nga. Tại một cuộc họp báo cuối năm 2025, ông cho biết Mỹ gần như không có đủ tàu phá băng hoạt động hiệu quả, trong khi Nga sở hữu hơn 40 chiếc, gọi đây là tình thế “khó chấp nhận”.

Ông Trump nhấn mạnh Bắc Cực cần trở thành ưu tiên chiến lược và nêu ý định đặt đóng hàng chục tàu phá băng mới. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng năng lực đóng tàu chuyên dụng trong băng dày của Mỹ còn hạn chế.

Phụ thuộc hợp tác quốc tế để bắt kịp

Để rút ngắn khoảng cách, Mỹ được cho là sẽ phải đặt đóng một phần tàu tại Phần Lan và tăng hợp tác với Canada. Hai nước đã ký thỏa thuận hợp tác phát triển và sản xuất tàu phá băng vùng cực, với kế hoạch dài hạn đóng mới hàng chục tàu đến năm 2030.

Dù vậy, nhiều chuyên gia châu Âu hoài nghi khả năng Mỹ có thể bắt kịp Nga trong lĩnh vực này, do chi phí đầu tư rất lớn và thời gian đóng tàu kéo dài.

Một số ý kiến cũng cho rằng với Washington, tàu phá băng chủ yếu phục vụ mục tiêu hiện diện và an ninh, trong khi với Nga, đây còn là công cụ kinh tế chiến lược gắn trực tiếp với khai thác tài nguyên và tuyến vận tải Bắc Cực — yếu tố tạo nên khác biệt căn bản trong mức độ đầu tư và quyết tâm.