Mỹ thiết lập "trật tự mới" tại cửa ngõ năng lượng thế giới?

Từ 10h sáng ngày 13/4 (giờ Mỹ), mọi con tàu ra vào cảng Iran sẽ nằm dưới họng súng của CENTCOM, đánh dấu nỗ lực cực đoan nhất nhằm triệt hạ nguồn thu dầu mỏ của nước này.

Sau khi các cuộc thương lượng không đạt kết quả, Donald Trump tuyên bố chuyển sang phương án phong tỏa hàng hải. Quyết định này đánh dấu bước ngoặt: từ nỗ lực duy trì dòng chảy năng lượng sang trực tiếp kiểm soát cửa ngõ xuất khẩu của Iran.

Hormuz vốn là huyết mạch của thị trường dầu mỏ toàn cầu. Trong nhiều tuần trước đó, Iran đã tận dụng vị trí này để gây sức ép bằng cách kiểm soát có chọn lọc: cho một số tàu đi qua, siết chặt phần còn lại, tạo ra trạng thái bất ổn kéo dài.

Phong tỏa không phải “đóng cửa”

Theo kế hoạch của United States Central Command, chiến dịch sẽ áp dụng với các tàu ra vào cảng và vùng ven biển Iran, thay vì chặn toàn bộ lưu thông qua eo biển.

Điểm mấu chốt nằm ở ranh giới này: tàu chỉ đi ngang có thể được phép tiếp tục hành trình, nhưng tàu liên quan đến Iran sẽ bị dừng, kiểm tra và kiểm soát. Đây là cách Washington vừa siết nguồn thu của Tehran, vừa tránh gây sốc nguồn cung toàn cầu.

Về mặt thực thi, mọi tàu đi qua khu vực đều có thể bị yêu cầu dừng lại để kiểm tra. Quyền quyết định nằm trong tay lực lượng Mỹ – yếu tố khiến Hormuz trở thành một không gian kiểm soát thay vì tuyến vận tải tự do.

Đòn đánh vào dòng tiền

Mục tiêu sâu xa không nằm ở con tàu, mà ở dòng dầu. Khi xuất khẩu bị chặn, nguồn thu chủ lực của Iran sẽ bị bóp nghẹt, kéo theo áp lực lên toàn bộ nền kinh tế và năng lực duy trì xung đột.

Tuy nhiên, đây là bài toán hai mặt. Nếu kiểm soát quá chặt, giá dầu có thể tăng vọt. Nếu nới lỏng, hiệu quả trừng phạt suy giảm. Chiến dịch vì thế được thiết kế như một phép cân bằng mong manh.

Rủi ro không nằm trên giấy

Hormuz chưa bao giờ là không gian dễ kiểm soát. Nguy cơ thủy lôi, tên lửa chống hạm và máy bay không người lái vẫn hiện hữu. Bất kỳ sai lệch nào trong quá trình kiểm tra tàu cũng có thể kích hoạt phản ứng quân sự.

Ngoài ra, các thủ thuật né tránh ngày càng tinh vi: tàu có thể tắt tín hiệu, thay đổi hành trình hoặc “đổi danh tính” trên giấy tờ. Điều này khiến việc phong tỏa trở thành cuộc đấu trí liên tục, không chỉ là triển khai lực lượng.

Hiệu ứng lan rộng

Tác động của chiến dịch không dừng ở Iran. Hormuz là điểm nghẽn của hệ thống năng lượng toàn cầu, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng lan sang giá dầu, chi phí vận tải và chuỗi cung ứng.

Nếu căng thẳng leo thang, các quốc gia phụ thuộc vào dầu khu vực có thể buộc phải can dự để bảo vệ tuyến vận tải của mình. Khi đó, bài toán không còn là song phương, mà mở rộng thành một thế trận đa bên.

Ở chiều ngược lại, Iran phát tín hiệu sẵn sàng đáp trả và cho thấy vẫn còn công cụ gây sức ép. Điều này khiến hiệu quả của chiến dịch không chỉ phụ thuộc vào kế hoạch, mà còn nằm ở phản ứng thực địa.

Một canh bạc có tính toán

Washington tin rằng phong tỏa sẽ phát huy hiệu quả và có sự phối hợp từ nhiều đối tác. Nhưng trong một không gian phức tạp như Hormuz, mọi kịch bản đều có thể bị đảo chiều.

Phong tỏa vì thế không chỉ là hành động quân sự, mà là phép thử về sức chịu đựng – nơi mỗi bước đi đều kéo theo hệ quả vượt xa khu vực.