Mỹ tái phong tỏa Hormuz

Hormuz hiện là tuyến trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Vì vậy, mọi biến động tại khu vực này đều có khả năng lan tỏa đến nhiều ngành kinh tế và doanh nghiệp niêm yết.

Chỉ chưa đầy một tháng sau khi thiết lập lệnh ngừng bắn, eo biển Hormuz lại trở thành điểm nóng địa chính trị. Cuối tuần qua, quân đội Mỹ tiến hành không kích hơn 80 mục tiêu tại Iran. Đáp trả, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển. Ngày 13/7, Tổng thống Trump thông báo Washington sẽ tái áp đặt phong tỏa hải quân tại khu vực này, áp dụng từ 14/7 với toàn bộ bờ biển và cảng xuất khẩu dầu của Iran. Theo Trump, eo biển vẫn mở đối với các quốc gia khác, trong khi Mỹ chỉ ngăn tàu Iran hoặc khách hàng của Iran, kèm theo khoản phí tương đương 20% giá trị hàng hóa.

Tác động thực tế đến lưu lượng vận tải

Dù Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) khẳng định eo biển vẫn mở, dữ liệu lưu lượng tàu cho thấy tình hình khác. Trong 12 giờ ngày 11/7, chỉ có 6 tàu đi qua, giảm mạnh so với mức 18-22 tàu mỗi ngày trước khi xung đột leo thang. Khoảng 230 tàu chở dầu vẫn mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư. Điều này chứng minh rủi ro đối với chuỗi cung ứng năng lượng đã bắt đầu xuất hiện, ngay cả khi eo biển chưa bị phong tỏa hoàn toàn. Thị trường hiện tập trung vào mức độ các biện pháp được triển khai thực tế hơn là các tuyên bố chính trị.

Tại sao Hormuz quá quan trọng với thị trường toàn cầu

Theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, khoảng 25% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển và 20% nguồn cung LNG toàn cầu đi qua eo biển Hormuz mỗi ngày. Đây là tuyến vận chuyển không có phương án thay thế trong ngắn hạn. Dù Saudi Arabia và UAE có thể chuyển một phần xuất khẩu sang các tuyến đường ống trên đất liền, phần lớn lưu lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar vẫn phụ thuộc vào Hormuz. Chỉ cần hoạt động lưu thông bị gián đoạn cũng đủ tạo sức ép lên nguồn cung, làm tăng chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải.

Khoản phí 20% và tranh cãi pháp lý

Kế hoạch thu phí 20% đối với hàng hóa qua Hormuz cũng thu hút sự chú ý của thị trường. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) cho rằng không có cơ sở pháp lý để áp đặt khoản phí bắt buộc đối với hoạt động đi qua một eo biển quốc tế. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định tranh cãi pháp lý này khó làm giảm tác động trước mắt. Chỉ riêng nguy cơ tàu bị kiểm tra hoặc chậm hành trình cũng có thể khiến chi phí logistics tăng lên đáng kể.

Các yếu tố quyết định diễn biến tiếp theo

Theo ông Saul Kavonic, Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Financial, các biện pháp kiểm soát của Iran có thể khiến lưu lượng tàu qua Hormuz duy trì dưới 50% so với trước khi xung đột leo thang trong nhiều tháng tới. Chuyên gia Tony Sycamore của IG Australia nhận định bất đồng giữa Mỹ và Iran về quy chế pháp lý của eo biển Hormuz chưa từng được giải quyết, kể cả trong giai đoạn ngừng bắn. Yếu tố quyết định trong những ngày tới sẽ không chỉ là các tuyên bố chính trị mà là thời gian gián đoạn thực tế của hoạt động vận tải. Nếu lưu lượng tàu sớm trở lại bình thường, tác động lên giá dầu có thể chỉ mang tính ngắn hạn. Ngược lại, nếu tình trạng đình trệ kéo dài, thị trường nhiều khả năng sẽ tiếp tục định giá rủi ro nguồn cung, kéo theo biến động đối với dầu mỏ, chi phí vận tải, lạm phát và kỳ vọng chính sách tiền tệ toàn cầu.

Những chỉ báo nhà đầu tư cần theo dõi

Trong thời gian tới, các chỉ báo quan trọng gồm lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz, diễn biến xuất khẩu dầu từ các nước vùng Vịnh, phản ứng của OPEC+ cũng như mức phí bảo hiểm hàng hải. Đây sẽ là những tín hiệu quan trọng để đánh giá liệu cú sốc hiện nay chỉ mang tính ngắn hạn hay có thể tạo ra một chu kỳ tăng mới của giá năng lượng.