Mỹ định công phá "xương sống" điện lực Iran?

Từ tối hậu thư 48 giờ đến bóng ma tê liệt kinh tế toàn cầu, eo biển Hormuz đang trở thành "vũng lầy" địa chính trị thử thách bản lĩnh và túi tiền của nước Mỹ.

Ngày 22/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát đi tối hậu thư: Iran phải “mở cửa” Hormuz trong 48 giờ, nếu không các nhà máy điện – bắt đầu từ cơ sở lớn nhất – sẽ trở thành mục tiêu. Tuyên bố này đặt trọng tâm chiến dịch quân sự của Washington vào đúng điểm nghẽn quan trọng nhất của kinh tế toàn cầu.

Eo biển Hormuz - “yết hầu” năng lượng toàn cầu với các luồng hàng hải hẹp (màu đỏ) dễ bị rải thủy lôi. Độ sâu vùng biển thay đổi nhanh khiến tàu chở dầu buộc phải di chuyển theo các tuyến cố định, làm gia tăng rủi ro nếu xung đột leo thang. 

Phản ứng từ Tehran cho thấy một thế cân bằng căng thẳng. Đại diện Iran tại Tổ chức Hàng hải Quốc tế khẳng định tàu nước ngoài vẫn có thể đi qua nếu tuân thủ quy trình an ninh, nhưng nhấn mạnh eo biển không mở cho “các quốc gia thù địch”. Đại sứ Ali Mousavi đồng thời đổ trách nhiệm leo thang cho chiến dịch của Mỹ và Israel.

Sự bế tắc hiện tại phơi bày mức độ phụ thuộc của thế giới vào một hành lang hẹp. Hàng trăm tàu chở dầu mắc kẹt hai đầu vịnh, chuỗi cung ứng năng lượng bị bóp nghẹt. Từ sau cú sốc dầu mỏ năm 1973 đến học thuyết của Jimmy Carter, Washington luôn coi việc giữ Hormuz thông suốt là lợi ích cốt lõi. Tiền lệ năm 1987 dưới thời Ronald Reagan càng củng cố nguyên tắc: không để nền kinh tế bị “bắt làm con tin”.

Nhưng lần này, bài toán khó hơn nhiều. Sau nhiều tuần giao tranh, Mỹ vẫn chưa thể đảm bảo dòng chảy qua eo biển. Theo The New York Times, Washington đang đối mặt với một loạt lựa chọn đều phức tạp, tốn kém và đầy rủi ro.

Trước hết là triệt tiêu các mối đe dọa trực tiếp. Không kích đã gia tăng nhằm vào bệ phóng tên lửa và kho vũ khí ở miền Nam Iran, nhưng nguy cơ từ UAV và tên lửa vẫn hiện hữu. Khi chưa kiểm soát được bầu trời và bờ biển, mọi kế hoạch hộ tống chỉ là canh bạc.

Thứ hai là bài toán thủy lôi – mối đe dọa vô hình nhưng đủ sức làm tê liệt vận tải. Ngay cả khi chưa có bằng chứng thống nhất về việc Iran rải mìn, chỉ cần một sự cố nhỏ cũng đủ khiến các hãng tàu dừng hoạt động. Với đặc điểm luồng hàng hải hẹp, việc rà phá có thể kéo dài nhiều tuần và đặt thủy thủ vào nguy cơ trực tiếp.

Thứ ba, đánh giá sai đối thủ có thể trả giá đắt. Dù nhiều tàu lớn bị phá hủy, lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng Iran vẫn duy trì chiến thuật bất đối xứng bằng tàu cao tốc mang vũ khí và chất nổ – đủ khả năng xuyên thủng phòng thủ và gây thiệt hại lớn.

Một phương án khác là kiểm soát đảo Kharg – trung tâm xuất khẩu dầu của Iran. Tuy nhiên, đổ bộ lên đây đồng nghĩa mở thêm một mặt trận rủi ro, khi lực lượng Iran vẫn hiện diện.

Eo biển Hormuz được ví như yết hầu của thế giới tại thời điểm này.

Cuối cùng là hộ tống tàu thương mại – giải pháp tưởng đơn giản nhưng thực tế ngốn nguồn lực khổng lồ. Để bảo vệ vài tàu chở dầu, Mỹ cần triển khai cả biên đội tàu khu trục, máy bay và trực thăng trong nhiều giờ liên tục. Áp lực ngân sách và nguy cơ thương vong khiến phương án này không hề “dễ nuốt”.

Đáng chú ý, Washington vẫn tránh đánh vào hạ tầng năng lượng Iran – một lằn ranh đỏ có thể khiến thị trường dầu toàn cầu chao đảo. Trước đó, chính Mỹ từng nới lỏng trừng phạt và yêu cầu Israel kiềm chế các mục tiêu tương tự.

Tất cả cho thấy một nghịch lý: muốn mở Hormuz để hạ nhiệt khủng hoảng, Mỹ lại phải bước sâu hơn vào vùng rủi ro. Không có lựa chọn nào an toàn, và mỗi bước đi đều có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền ngoài kiểm soát.