Mỹ có đủ sức bảo vệ tàu dầu tại Eo biển Hormuz giữa “rừng” tên lửa và UAV của Iran?

Căng thẳng tại Trung Đông đang làm dấy lên câu hỏi lớn về khả năng bảo vệ tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Hải quân Hoa Kỳ có thể sớm triển khai nhiệm vụ hộ tống tàu thương mại đi qua Eo biển Hormuz nhằm bảo đảm dòng chảy dầu mỏ toàn cầu giữa lúc xung đột với Iran leo thang.

Tuy nhiên, việc đưa tàu chiến vào khu vực này cũng đồng nghĩa với việc các chiến hạm Mỹ phải hoạt động trong một môi trường tác chiến cực kỳ nguy hiểm, nơi Iran được cho là sở hữu mạng lưới tên lửa và UAV chống hạm dày đặc.

Tuyến hàng hải “yết hầu” của thế giới

Eo biển Hormuz là tuyến đường nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và được xem là một trong những điểm chiến lược quan trọng nhất của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Ở điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 37 km, trong khi các tàu phải di chuyển qua hai hành lang hàng hải rộng khoảng 3,7 km mỗi chiều. Khoảng 20% lượng dầu vận chuyển trên thế giới đi qua tuyến đường này mỗi năm.

Trung bình mỗi tháng có khoảng 3.000 tàu chở dầu và tàu container đi qua khu vực. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu.

Những ngày gần đây, hoạt động vận tải tại khu vực này đã bị ảnh hưởng bởi các cuộc tấn công liên quan đến căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran.

Mỹ từng hộ tống tàu dầu trong chiến tranh

Việc hộ tống tàu thương mại qua Hormuz không phải là tiền lệ mới. Trong giai đoạn cuối của cuộc Chiến tranh Iran–Iraq, Hải quân Mỹ từng triển khai chiến dịch hộ tống tàu chở dầu trong giai đoạn được gọi là “Chiến tranh tàu chở dầu”.

Thời điểm cao nhất của chiến dịch, khoảng 30 tàu chiến Mỹ đã tham gia bảo vệ các đoàn tàu thương mại đi qua khu vực.

Tuy nhiên, chiến dịch này cũng cho thấy những rủi ro lớn.

Năm 1987, tàu khu trục USS Stark (FFG-31) của Mỹ bị trúng hai tên lửa chống hạm Exocet missile do máy bay Iraq phóng nhầm, khiến 37 thủy thủ thiệt mạng.

Một năm sau đó, tàu hộ vệ USS Samuel B. Roberts (FFG-58) bị hư hại nặng sau khi trúng thủy lôi của Iran.

Trong suốt giai đoạn xung đột, khoảng 450 tàu thương mại đã bị tấn công bằng tên lửa, thủy lôi và nhiều loại vũ khí khác.

Kho vũ khí chống hạm của Iran

So với thập niên 1980, năng lực chống hạm của Iran hiện nay đã phát triển mạnh.

Tehran được cho là sở hữu nhiều loại tên lửa chống hạm như: Noor anti-ship missile, Qader anti-ship missile, Khalij Fars anti-ship ballistic missile.

Ngoài ra, Iran còn phát triển nhiều UAV tấn công một chiều, tiêu biểu như Shahed-136 loitering munition.

Các loại vũ khí này có thể được triển khai từ: bệ phóng trên bờ, đảo nhỏ trong khu vực, xe tải di động ngụy trang.

Điều này khiến việc phát hiện và tiêu diệt trước trở nên rất khó khăn.

Chiến thuật “bầy đàn” trên biển

Một mối đe dọa khác đến từ lực lượng Islamic Revolutionary Guard Corps Navy.

Lực lượng này sử dụng tàu cao tốc vũ trang, UAV và tên lửa để triển khai chiến thuật “bầy đàn”, trong đó nhiều phương tiện nhỏ tấn công cùng lúc vào mục tiêu lớn như tàu chiến.

Kinh nghiệm từ các cuộc tấn công của lực lượng Houthis tại Biển Đỏ trong giai đoạn 2023–2025 cho thấy chỉ cần một phần nhỏ năng lực UAV và tên lửa cũng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng đối với giao thông hàng hải quốc tế.

Tàu chiến Mỹ cũng đối mặt nhiều rủi ro

Các tàu khu trục lớp Arleigh Burke-class destroyer của Mỹ được trang bị hệ thống phòng thủ hiện đại như Aegis Combat System cùng nhiều loại tên lửa đánh chặn.

Dù vậy, địa lý của Hormuz khiến nhiệm vụ hộ tống trở nên đặc biệt nguy hiểm.

Eo biển hẹp và nằm sát bờ biển Iran, khiến tàu chiến Mỹ có rất ít không gian cơ động nếu bị tấn công. Khoảng cách từ bờ biển Iran tới tuyến hàng hải cũng rất ngắn, làm giảm đáng kể thời gian phản ứng trước các cuộc tấn công bằng tên lửa hoặc UAV.

Bài toán khó cho Washington

Việc hộ tống tàu thương mại có thể giúp khôi phục phần nào dòng chảy năng lượng qua Hormuz và giảm áp lực lên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Tuy nhiên, nhiệm vụ này cũng tiêu tốn lượng lớn nguồn lực quân sự. Các tàu chiến được điều động hộ tống sẽ không thể thực hiện những nhiệm vụ khác như tấn công mục tiêu trên bờ hoặc bảo vệ các căn cứ quân sự.

Ngoài ra, việc tổ chức các đoàn tàu thương mại đi theo đội hình hộ tống cũng có thể làm chậm tốc độ vận chuyển.

Nguy cơ tại điểm nóng nguy hiểm nhất thế giới

Sự hiện diện của Hải quân Mỹ có thể giúp trấn an thị trường năng lượng và các hãng vận tải biển.

Tuy nhiên, kế hoạch này cũng đồng nghĩa với việc các chiến hạm Mỹ phải hoạt động thường xuyên trong một trong những môi trường tác chiến nguy hiểm nhất thế giới, nơi chỉ cần một cuộc tấn công thành công cũng có thể làm leo thang căng thẳng và gây chấn động thị trường dầu mỏ toàn cầu.