Một cuộc cách mạng nhiên liệu đang diễn ra ở châu Á?

Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu liên tục biến động, nhiều quốc gia châu Á đang đẩy mạnh sử dụng xăng pha ethanol nhằm giảm phụ thuộc vào dầu mỏ nhập khẩu, tăng cường an ninh năng lượng và hỗ trợ sản xuất nông nghiệp. Từ Ấn Độ, Thái Lan đến Indonesia, cuộc đua nâng tỷ lệ ethanol trong nhiên liệu đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ, mở ra cả cơ hội lẫn những thách thức mới cho người tiêu dùng.

Châu Á tăng tốc chuyển đổi sang xăng pha ethanol

Từ đầu năm 2026, nhiều quốc gia châu Á đã đẩy nhanh các chương trình pha trộn ethanol vào xăng, trong bối cảnh giá năng lượng thế giới biến động mạnh sau những gián đoạn nguồn cung liên quan đến xung đột tại Iran và khu vực Trung Đông.

Theo đánh giá của các chuyên gia, nhiên liệu sinh học đang được xem là một giải pháp quan trọng giúp các nền kinh tế giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, đồng thời tạo thêm đầu ra cho các ngành nông nghiệp trong nước.

Dù cùng theo đuổi mục tiêu chung, mỗi quốc gia lại lựa chọn lộ trình triển khai khác nhau tùy thuộc vào năng lực sản xuất ethanol, hạ tầng phân phối và mức độ sẵn sàng của thị trường.

Ấn Độ dẫn đầu cuộc đua E20

Trong số các nền kinh tế châu Á, Ấn Độ là quốc gia đi nhanh nhất trong quá trình chuyển đổi.

Nước này đã hoàn thành mục tiêu triển khai xăng E20 trên toàn quốc từ năm 2025, sớm hơn 5 năm so với kế hoạch ban đầu. Tỷ lệ pha trộn ethanol trong xăng đã tăng từ 12% vào năm 2023 lên 20% chỉ trong thời gian ngắn.

Mục tiêu của New Delhi là giảm sự phụ thuộc vào dầu thô nhập khẩu. Hiện nay, Ấn Độ vẫn phải nhập khẩu gần 90% nhu cầu dầu thô, khiến nền kinh tế dễ bị tổn thương trước các cú sốc năng lượng toàn cầu.

Sau những tác động từ xung đột tại Iran và các gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz, chính phủ Ấn Độ tiếp tục nghiên cứu các loại nhiên liệu có tỷ lệ ethanol cao hơn như E85 hoặc thậm chí E100. Đồng thời, nước này cũng cân nhắc nâng tỷ lệ pha trộn ethanol trên toàn quốc lên 27% vào năm 2030.

Theo dữ liệu từ Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA), việc áp dụng E20 đã giúp Ấn Độ cắt giảm khoảng 2,5% lượng dầu thô nhập khẩu trong năm 2025.

Đông Nam Á đi theo lộ trình thận trọng

Trái ngược với tốc độ của Ấn Độ, nhiều quốc gia Đông Nam Á đang lựa chọn cách tiếp cận từng bước.

Indonesia đã quyết định lùi thời điểm áp dụng bắt buộc xăng E10 sang năm 2028 thay vì năm 2027 như kế hoạch trước đó. Nguyên nhân chính là nguồn cung ethanol trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ.

Hiện nhu cầu xăng của Indonesia vào khoảng 39,9 triệu kilolit mỗi năm, trong khi mục tiêu sản xuất ethanol sinh học của nước này đến năm 2028 mới đạt khoảng 0,8 triệu kilolit.

Tại Thái Lan, chính phủ tiếp tục gia hạn các chương trình trợ cấp nhiên liệu sinh học thêm hai năm nhằm khuyến khích người dân sử dụng E20 và các loại nhiên liệu pha trộn khác. Nhà chức trách nước này cũng đang từng bước đưa E20 trở thành nhiên liệu tiêu chuẩn trên thị trường.

Trong khi đó, Philippines đã áp dụng bắt buộc xăng E10 trên toàn quốc từ năm 2012. Từ năm 2024, nước này cho phép kinh doanh E20 trên cơ sở tự nguyện nhưng chưa đưa ra lộ trình bắt buộc do còn phải đánh giá nguồn cung ethanol và khả năng tương thích của phương tiện giao thông.

Ethanol không còn chỉ là câu chuyện môi trường

Theo các chuyên gia năng lượng, động lực thúc đẩy nhiên liệu sinh học hiện nay không chỉ xuất phát từ mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính.

Những biến động địa chính trị gần đây đã khiến nhiều quốc gia xem ethanol như một công cụ đảm bảo an ninh năng lượng, giúp giảm thiểu tác động từ các cuộc khủng hoảng nguồn cung dầu mỏ.

Indonesia và Malaysia hiện cũng đang thúc đẩy các chương trình nhiên liệu sinh học có nguồn gốc từ dầu cọ. Malaysia đã thông qua kế hoạch nâng tỷ lệ biodiesel lên 15% và đang nghiên cứu khả năng tăng lên 20% trong tương lai.

Theo giới phân tích, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng khó lường, nhiên liệu sinh học đang dần được nhìn nhận như một "lá chắn" kinh tế thay vì chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường.

Những bài toán chưa có lời giải

Dù được kỳ vọng lớn, việc mở rộng sử dụng ethanol vẫn đặt ra không ít thách thức.

Một số người tiêu dùng tại Ấn Độ phản ánh rằng xe có xu hướng tiêu hao nhiên liệu nhiều hơn khi sử dụng xăng pha ethanol. Nguyên nhân là ethanol có mật độ năng lượng thấp hơn xăng truyền thống, khiến phương tiện cần lượng nhiên liệu lớn hơn để vận hành cùng một quãng đường.

Ngoài ra, vấn đề nguồn nguyên liệu sản xuất ethanol cũng gây nhiều tranh luận. Hiện khoảng 70% sản lượng ethanol của Ấn Độ được sản xuất từ mía đường, ngô và gạo.

Các chuyên gia cảnh báo việc mở rộng quy mô sản xuất quá nhanh có thể tạo áp lực lên nguồn cung lương thực và tài nguyên nước. Một số nghiên cứu cho thấy để sản xuất 1 lít ethanol có thể cần từ 3.000 đến hơn 10.000 lít nước, tùy loại nguyên liệu và điều kiện canh tác.

Theo ông Shyamasis Das thuộc Trung tâm Tiến bộ Kinh tế và Xã hội tại New Delhi, tương lai của nhiên liệu sinh học nên dựa nhiều hơn vào phụ phẩm nông nghiệp, rác thải đô thị hoặc dầu ăn đã qua sử dụng thay vì mở rộng diện tích cây trồng chuyên biệt.

Việt Nam cũng bước vào giai đoạn mới

Dù còn nhiều tranh luận, xu hướng nâng tỷ lệ ethanol trong nhiên liệu giao thông tại châu Á đang ngày càng rõ ràng.

Từ E10, E20 cho đến các loại nhiên liệu có hàm lượng ethanol cao hơn, các quốc gia trong khu vực đều đang tìm cách cân bằng giữa mục tiêu an ninh năng lượng, giảm chi phí nhập khẩu nhiên liệu và phát triển bền vững.

Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng này. Theo kế hoạch, từ ngày 1/6, toàn bộ xăng bán ra trên phạm vi cả nước sẽ chuyển sang xăng E10. Dù xăng E5 RON92 vẫn được phép lưu hành đến hết năm 2030, việc chuyển dịch sang E10 được xem là bước đi quan trọng nhằm hiện thực hóa các cam kết giảm phát thải và tăng cường an ninh năng lượng quốc gia.

Trong bối cảnh những bất ổn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, nhiên liệu sinh học đang dần trở thành một lựa chọn chiến lược mà ngày càng nhiều quốc gia châu Á theo đuổi.