Ma trận thủ tục đang "giam lỏng" dòng vốn của doanh nghiệp

Báo cáo mới nhất từ Ban IV không chỉ vạch trần sự "phân rã" tính thống nhất trong thủ tục hành chính tại các địa phương mà còn đưa ra kiến nghị mang tính đột phá: Loại bỏ hoặc hợp nhất IRC và ERC để cứu doanh nghiệp khỏi vòng xoáy "giấy phép mẹ đẻ giấy phép con".

Theo phản ánh từ cộng đồng doanh nghiệp, quy trình cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) trên thực tế đang “trượt dài” so với khung thời gian pháp luật. Nếu theo quy định, một dự án không cần chấp thuận chủ trương chỉ mất khoảng 15 ngày, hoặc tối đa 30 ngày nếu phải thẩm định, thì thực tế có trường hợp kéo dài hơn 2 tháng chỉ để hoàn tất bước cấp phép ban đầu.

Không dừng lại ở đó, một dự án mở rộng phải chờ gần 7 tháng để điều chỉnh IRC vì liên tục bị yêu cầu bổ sung hồ sơ mà không có căn cứ pháp lý rõ ràng. Cá biệt, có dự án thay đổi nhà đầu tư mất tới gần 2 năm, chủ yếu do sự “đẩy qua – đẩy lại” giữa các cơ quan quản lý.

Khoảng cách giữa luật và thực thi vì thế không còn là sai số kỹ thuật, mà trở thành rủi ro hệ thống đối với môi trường đầu tư.

Chồng chéo giấy tờ: một dữ liệu, nhiều lần khai báo

Một nghịch lý khác nằm ở cấu trúc thủ tục. Nội dung của IRC phần lớn trùng lặp với giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (ERC), từ thông tin pháp lý đến ngành nghề, vốn điều lệ. Với dự án đã có chấp thuận chủ trương đầu tư, sự trùng lặp tiếp tục lặp lại thêm một lần nữa.

Hệ quả là mỗi thay đổi nhỏ trong dự án đều kéo theo hai thủ tục song hành: điều chỉnh IRC và điều chỉnh ERC. Doanh nghiệp buộc phải nộp lại cùng một bộ dữ liệu cho nhiều cơ quan khác nhau, làm tăng chi phí tuân thủ và kéo dài thời gian xử lý.

Đề xuất hợp nhất hoặc loại bỏ IRC vì vậy không chỉ là cải cách kỹ thuật, mà là yêu cầu cấp thiết để giảm “ma sát” trong hệ thống.

Phân cấp thiếu nhất quán: mỗi nơi một quy trình

Bức tranh càng phức tạp khi một số quy định mới cho phép địa phương chủ động ban hành thủ tục hành chính trong một số lĩnh vực. Điều này tiềm ẩn nguy cơ hình thành nhiều bộ quy trình khác nhau giữa các tỉnh, khiến cùng một dự án nhưng phải đáp ứng các yêu cầu khác biệt tùy địa phương.

Sự phân rã này không chỉ phá vỡ tính thống nhất của hệ thống mà còn gây khó khăn cho việc xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung. Doanh nghiệp phải “học lại từ đầu” mỗi khi mở rộng hoạt động sang địa bàn mới, trong khi các địa phương lại phải đầu tư riêng lẻ vào hệ thống công nghệ, làm tăng chi phí xã hội.

Điểm nghẽn lớn nhất: thiếu nhất quán trong thực thi

Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc quy định nhanh hay chậm, mà là sự thiếu đồng bộ giữa quy định và cách thực hiện. Doanh nghiệp có thể chấp nhận thời gian xử lý dài hơn, nhưng cần một mốc thời gian rõ ràng và ổn định để lên kế hoạch.

Đề xuất cơ chế “hậu kiểm” đối với việc tuân thủ thời hạn giải quyết thủ tục được xem là hướng đi cần thiết. Đồng thời, việc rà soát lại phân cấp, phân quyền và chuẩn hóa quy trình trên phạm vi toàn quốc sẽ là chìa khóa để khơi thông dòng vốn.

Khi thủ tục hành chính trở thành biến số khó đoán, rủi ro lớn nhất không còn nằm ở thị trường mà nằm ngay trong quy trình. Muốn dòng vốn vận hành trơn tru, hệ thống phải giảm độ nhiễu, trả lại sự nhất quán – điều mà doanh nghiệp cần hơn bất kỳ ưu đãi nào.