Lưới điện Iran trước nguy cơ trở thành mục tiêu chiến lược

Từ những tổ máy nhiệt điện phân tán rộng khắp đến "lằn ranh đỏ" tại lò phản ứng hạt nhân Bushehr, bất kỳ một sai lầm quân sự nào lúc này cũng có thể biến Trung Đông thành một "vùng đất chết" không điện, không nước và đầy rẫy bụi phóng xạ.

Tối hậu thư của Tổng thống Donald Trump về việc xóa sổ hạ tầng điện lực Iran trong vòng 60 phút đang đẩy Trung Đông tới sát bờ vực của một cuộc khủng hoảng nhân đạo và năng lượng chưa từng có. Tuy nhiên, đòn tấn công này không đơn thuần là "tắt công tắc" một quốc gia, mà là kích hoạt một phản ứng dây chuyền có thể đánh sập hệ thống nước sạch toàn khu vực và đẩy thế giới vào thảm họa phóng xạ tồi tệ nhất lịch sử.

Căng thẳng tại Trung Đông tiếp tục leo thang khi xuất hiện kịch bản Mỹ nhắm vào hạ tầng điện của Iran. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng đây không phải mục tiêu dễ bị vô hiệu hóa, trong khi hệ quả kéo theo lại có thể vượt xa phạm vi một cuộc tấn công quân sự thông thường.

Lưới điện Iran trước nguy cơ trở thành mục tiêu chiến lược

Nhà máy khử mặn nước biển lớn nhất thế giới tại Ras al-Khair, Saudi Arabia.

Hệ thống điện của Iran có quy mô lớn và phân tán rộng. Với khoảng 130 nhà máy nhiệt điện, chiếm phần lớn sản lượng quốc gia, việc đánh sập hoàn toàn lưới điện đòi hỏi chiến dịch quy mô lớn. Ngay cả khi một nhà máy trọng điểm bị phá hủy, tác động đến toàn hệ thống vẫn tương đối hạn chế.

Các cơ sở phát điện thường trải rộng trên diện tích lớn, nhiều tổ máy vận hành độc lập, khiến việc vô hiệu hóa hoàn toàn trở nên phức tạp. Trong khi đó, mạng lưới truyền tải với hàng nghìn trạm biến áp giúp hệ thống có khả năng duy trì hoạt động ngay cả khi bị tấn công cục bộ.

Điều này đồng nghĩa, các đòn không kích nếu xảy ra có thể chỉ gây gián đoạn khu vực trong thời gian ngắn, khó tạo ra tình trạng mất điện trên diện rộng như kỳ vọng.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất không nằm ở khả năng phá hủy, mà ở phản ứng dây chuyền. Iran đã phát tín hiệu cứng rắn rằng nếu hạ tầng năng lượng bị tấn công, toàn bộ hệ thống năng lượng và công nghệ trong khu vực có thể trở thành mục tiêu đáp trả.

Trong một khu vực phụ thuộc nặng vào điện để vận hành các nhà máy khử mặn, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể nhanh chóng chuyển thành khủng hoảng kép: thiếu điện và thiếu nước. Nhiều quốc gia vùng Vịnh phụ thuộc phần lớn vào nguồn nước khử mặn, khiến rủi ro lan rộng càng trở nên nghiêm trọng.

Cùng với đó là nguy cơ gián đoạn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng toàn cầu. Bất ổn tại đây có thể đẩy giá dầu tăng mạnh, làm gia tăng áp lực lạm phát và gây xáo trộn thị trường quốc tế.

Một lò phản ứng hạt nhân của nhà máy điện Bushehr, cách Tehran khoảng 1.200 km về phía nam.

Một yếu tố nhạy cảm khác là an toàn hạt nhân. Các chuyên gia cảnh báo việc tấn công vào cơ sở điện hạt nhân đang hoạt động có thể dẫn tới sự cố phóng xạ nghiêm trọng. Trong trường hợp hệ thống làm mát bị gián đoạn hoặc lò phản ứng bị ảnh hưởng, nguy cơ phát tán phóng xạ là hiện hữu.

Vì vậy, dù khả năng “đánh sập” lưới điện Iran không cao, kịch bản này vẫn tiềm ẩn những hệ lụy khó lường. Trong bối cảnh xung đột đã làm rung chuyển thị trường năng lượng, bất kỳ bước leo thang nào cũng có thể đẩy khu vực và thế giới vào một chu kỳ bất ổn mới.