Lối ra nào cho 95% nhà đầu tư đang mắc kẹt trong thua lỗ?

Tâm lý bầy đàn và niềm tin quá mức vào bản thân đang khiến nhà đầu tư ra quyết định thiếu lý trí, khiến thị trường dễ bị chi phối bởi cảm xúc và hiệu ứng đám đông.

Niềm tin mù quáng vào bản thân hơn là dữ liệu phân tích đã khiến phần lớn nhà đầu tư hành động theo cảm xúc và đám đông. Trong một thị trường ngày càng phức tạp, sự chủ quan đang trở thành cái bẫy lớn nhất dẫn đến thua lỗ.

Tại hội thảo "Nâng cao nhận thức nhà đầu tư hướng tới nâng hạng thị trường chứng khoán" ngày 17/7, bà Nguyễn Ngọc Linh – Tổng Giám đốc CTCP Chứng khoán DNSE – thẳng thắn chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: phần lớn nhà đầu tư cá nhân tại Việt Nam hành động theo cảm tính, bị chi phối bởi tâm lý bầy đàn thay vì dựa trên phân tích chuyên môn. Niềm tin quá mức vào bản thân và sự ngó lơ đối với các khuyến nghị chuyên gia đang khiến chu kỳ sống của nhà đầu tư ngày càng ngắn lại – trung bình chỉ khoảng hai năm, trước khi buông tay vì thua lỗ.

Bà Linh bày tỏ tiếc nuối khi nhiều người đã bước vào thị trường với kỳ vọng tiếp cận tài chính hiện đại, nhưng lại “vật lộn” trong cô đơn và thiếu định hướng, rồi sớm rời bỏ cuộc chơi vì không nhận được sự hỗ trợ đúng lúc.

Cùng góc nhìn này, bà Nguyễn Thị Hằng Nga – Tổng Giám đốc Công ty Quản lý Quỹ Vietcombank (VCBF) – cho rằng nhà đầu tư cá nhân thường kỳ vọng lợi nhuận cao nhưng lại thiếu nền tảng nhận thức về rủi ro. Họ mua khi thị trường tăng mạnh và bán ra trong nỗi sợ khi thị trường giảm – ngược hẳn với nguyên lý cơ bản “mua thấp, bán cao”. Hệ quả là liên tục bỏ lỡ cơ hội dài hạn và tự triệt tiêu lợi nhuận tương lai.

Bài toán đặt ra là: làm sao để nâng cao năng lực đầu tư và kéo dài "tuổi thọ" thị trường của nhà đầu tư cá nhân?

Ông Phan Đức Hiếu – Uỷ viên Thường trực Ủy ban Kinh tế - Tài chính của Quốc hội – cho rằng việc giáo dục tài chính là cần thiết nhưng chưa đủ. Với 99,98% nhà đầu tư là cá nhân và phần lớn trong số đó hành động dựa trên tin đồn, rất khó kỳ vọng họ sẽ sớm đạt được mức độ chuyên nghiệp tương đương các tổ chức tài chính. Do đó, cần phát triển mạnh hệ sinh thái dịch vụ trung gian như quản lý tài sản cá nhân, tư vấn tài chính và các mô hình quỹ mở.

Theo ông Hiếu, để làm được điều này, cả phía cung và cầu cần được kích hoạt. Về cung, phải dỡ bỏ các rào cản gia nhập ngành, xây dựng khuôn khổ pháp lý minh bạch, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh giữa các công ty quản lý quỹ. Về cầu, cần thúc đẩy thị trường tiêu dùng dịch vụ tài chính chuyên nghiệp, đồng thời phát triển mạng lưới phân phối như cho phép ngân hàng tham gia bán chứng chỉ quỹ.

Ông Nguyễn Công Minh – Trưởng ban Quản lý các Công ty quản lý quỹ và Quỹ đầu tư chứng khoán – cho biết ngành quỹ đang trong quá trình tái cấu trúc. Dù hiện có 125 quỹ với tổng giá trị danh mục lên tới 765.000 tỷ đồng, NAV khoảng 94.000 tỷ, nhưng số lượng quỹ thực sự hoạt động hiệu quả còn khiêm tốn. Do đó, cần thiết kế thêm các sản phẩm đầu tư mới, cải thiện năng lực các công ty quản lý quỹ và mở rộng kênh tiếp cận nhà đầu tư cá nhân.

Trong bối cảnh chứng khoán Việt Nam đang hướng tới nâng hạng thị trường, việc gia tăng sự hiện diện của các quỹ mở, ETF và mô hình đầu tư dài hạn là yếu tố sống còn. Để thị trường phát triển bền vững, nhà đầu tư cần được trang bị không chỉ kiến thức, mà cả hệ sinh thái hỗ trợ đầu tư chuyên nghiệp – giúp họ không còn “chơi chứng khoán”, mà thực sự đầu tư tài chính.