Lãnh tụ Tối cao Iran phát tín hiệu cứng rắn về Hormuz, căng thẳng leo thang

Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei ngày 30/4 đã phát đi thông điệp cứng rắn về vai trò của Tehran tại eo biển Hormuz, khẳng định Iran sẽ thiết lập một cơ chế quản trị và kiểm soát mới đối với tuyến hàng hải chiến lược này. Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Iran với Mỹ và phương Tây vẫn ở mức cao, đồng thời làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thay đổi trật tự an ninh hàng hải tại khu vực Vùng Vịnh.

Iran tuyên bố mở ra “chương mới” tại Hormuz

Trong thông điệp được truyền hình quốc gia Iran phát sóng, ông Mojtaba Khamenei nhấn mạnh rằng một “chương mới” đang bắt đầu tại vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz, đúng hai tháng sau khi Mỹ phát động chiến dịch quân sự trong khu vực.

Theo ông, Iran không chỉ bảo vệ lợi ích quốc gia mà còn hướng tới việc xây dựng một cơ chế quản trị mới nhằm đảm bảo an ninh, ổn định và phát triển kinh tế cho toàn bộ khu vực.

Tehran khẳng định việc kiểm soát eo biển Hormuz sẽ giúp ngăn chặn những gì họ gọi là “sự lạm dụng đường thủy của các đối thủ”, đồng thời tạo nền tảng cho một môi trường hàng hải an toàn và bền vững hơn.

Đây là tuyên bố mang tính chiến lược, cho thấy Iran đang tìm cách chuyển từ vai trò một bên tham gia sang vị thế định hình luật chơi tại một trong những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.

Vì sao Hormuz đặc biệt quan trọng?

Eo biển Hormuz là huyết mạch của thị trường năng lượng toàn cầu. Mỗi ngày, khoảng 20% lượng dầu thô giao dịch trên thế giới đi qua tuyến đường biển hẹp này.

Hormuz nối Vịnh Ba Tư với vịnh Oman và Ấn Độ Dương, là cửa ngõ xuất khẩu dầu của nhiều quốc gia lớn như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Iraq và chính Iran.

Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể tác động ngay lập tức đến giá dầu, chuỗi cung ứng năng lượng và ổn định kinh tế toàn cầu.

Chính vì vậy, mọi động thái của Iran liên quan đến Hormuz luôn được cộng đồng quốc tế theo dõi sát sao.

Tehran khẳng định bảo vệ năng lực hạt nhân và tên lửa

Trong cùng tuyên bố, ông Khamenei tái khẳng định rằng các chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran là “tài sản quốc gia không thể thương lượng”.

Ông nhấn mạnh Iran sẽ bảo vệ toàn diện các năng lực chiến lược của mình, từ công nghệ nano, sinh học đến hạt nhân và tên lửa, coi đây là nền tảng cho chủ quyền và an ninh quốc gia.

Thông điệp này được xem là lời đáp trả trực tiếp đối với nỗ lực của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump trong việc đưa các chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran vào bàn đàm phán.

Điều đó cho thấy Tehran sẵn sàng đối thoại, nhưng sẽ không chấp nhận bất kỳ thỏa hiệp nào làm suy giảm năng lực răn đe chiến lược của mình.

Mỹ và phương Tây lo ngại

Tuyên bố của Iran lập tức làm gia tăng lo ngại tại Washington và các đồng minh phương Tây.

Mỹ cùng các nước châu Âu từ lâu nhấn mạnh nguyên tắc tự do hàng hải tại eo biển Hormuz, coi đây là lợi ích cốt lõi của thương mại quốc tế.

Theo Wall Street Journal, chính quyền Mỹ đang thúc đẩy thành lập một liên minh quốc tế mới nhằm bảo đảm tự do hàng hải tại Hormuz.

Liên minh này dự kiến sẽ tập trung vào chia sẻ thông tin tình báo, phối hợp ngoại giao, giám sát hoạt động hàng hải và thực thi các lệnh trừng phạt liên quan đến Iran.

Dù trên danh nghĩa không phải là liên minh quân sự, Washington vẫn để ngỏ khả năng các quốc gia tham gia với vai trò đối tác quân sự nếu cần thiết.

Căng thẳng địa chính trị leo thang

Thực tế, Iran đã kiểm soát chặt chẽ hơn hoạt động tại eo biển Hormuz kể từ khi xung đột với Mỹ và Israel bùng phát.

Các biện pháp kiểm soát này được Tehran mô tả là nhằm bảo vệ an ninh khu vực, nhưng lại bị Mỹ và đồng minh xem là hành động đe dọa tự do hàng hải.

Việc Iran công khai ý định xây dựng cơ chế quản trị mới cho Hormuz cho thấy tham vọng mở rộng ảnh hưởng chiến lược của nước này tại Vùng Vịnh.

Điều này có thể dẫn tới sự cạnh tranh trực tiếp giữa Iran với Mỹ trong việc định hình trật tự an ninh khu vực.

Tác động đến thị trường dầu và kinh tế toàn cầu

Nếu Iran thực sự siết chặt quyền kiểm soát Hormuz, thị trường năng lượng toàn cầu sẽ đối mặt với rủi ro lớn hơn.

Chỉ cần xuất hiện nguy cơ gián đoạn vận tải qua Hormuz, giá dầu có thể tăng mạnh do tâm lý lo ngại về nguồn cung.

Điều này sẽ kéo theo áp lực lạm phát toàn cầu, ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế, chính sách tiền tệ và thị trường tài chính.

Ngược lại, nếu Iran sử dụng vai trò kiểm soát để đảm bảo lưu thông an toàn và ổn định, Hormuz có thể trở thành công cụ gia tăng ảnh hưởng kinh tế và ngoại giao của Tehran.

Một cuộc đấu mới về quyền lực hàng hải

Phát biểu của ông Mojtaba Khamenei cho thấy Iran không chỉ muốn bảo vệ vị thế hiện tại mà còn muốn định hình tương lai của Vùng Vịnh.

Đây là bước đi mang tính chiến lược nhằm khẳng định Iran là một cường quốc khu vực có quyền quyết định đối với các vấn đề an ninh và thương mại hàng hải trong khu vực.

Tuy nhiên, tham vọng này chắc chắn sẽ vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ Mỹ, các đồng minh phương Tây và nhiều quốc gia phụ thuộc vào nguồn cung năng lượng qua Hormuz.

Tương lai Hormuz sẽ ra sao?

Trong ngắn hạn, căng thẳng tại eo biển Hormuz nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một trong những điểm nóng địa chính trị lớn nhất thế giới.

Về dài hạn, câu hỏi không chỉ là ai kiểm soát Hormuz, mà là liệu khu vực này sẽ vận hành theo cơ chế hợp tác đa phương hay trở thành đấu trường cạnh tranh quyền lực giữa các cường quốc.

Tuyên bố mới của Iran cho thấy Tehran đang chuẩn bị cho một vai trò lớn hơn nhiều trong trật tự khu vực hậu xung đột.

Và điều đó đồng nghĩa, eo biển Hormuz sẽ tiếp tục là tâm điểm của địa chính trị, năng lượng và an ninh toàn cầu trong nhiều năm tới.