Kịch bản hòa đàm Mỹ–Iran dần lộ diện?

Dù Jared Kushner và các đặc phái viên Mỹ đang đẩy mạnh tiếp xúc gián tiếp, sự im lặng bí ẩn của Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei và thái độ bác bỏ từ phía Iran khiến triển vọng hòa bình vẫn nằm trong vòng nghi vấn.

Thế giới nín thở trước thông tin Mỹ và các bên trung gian đang ráo riết dàn xếp một "Hội nghị thượng đỉnh hòa bình" tại Pakistan vào ngày 26/3 tới. Với thỏa thuận 15 điểm mang tính bước ngoặt, Washington đang nỗ lực chấm dứt cuộc chiến vùng Vịnh bằng một đề nghị chưa từng có: Xóa bỏ hoàn toàn lệnh trừng phạt để đổi lấy việc tháo dỡ toàn bộ "cỗ máy" hạt nhân của Iran.

Doanh nhân Jared Kushner (trái), và Đặc phái viên Trung Đông Steve Witkoff của Tổng thống Mỹ

Các kênh trung gian đang đẩy nhanh nỗ lực đưa Mỹ và Iran vào bàn đàm phán, với một hội nghị thượng đỉnh hòa bình có thể diễn ra ngay trong tuần tại Islamabad. Theo nhiều nguồn tin, đây sẽ là nơi thảo luận bản đề xuất 15 điểm do Washington xây dựng nhằm khép lại xung đột.

Danh sách các bên tham gia trung gian được cho là gồm Pakistan, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy nhiên, khả năng hội nghị diễn ra vẫn phụ thuộc vào quyết định cuối cùng từ phía Tehran.

Về cấp độ tiếp xúc, các kịch bản vẫn để ngỏ. Washington được cho là kỳ vọng một cuộc gặp cấp cao, có thể giữa JD Vance và Mohammad Bagher Ghalibaf. Trong khi đó, phương án linh hoạt hơn là đối thoại cấp cố vấn, với sự tham gia của Jared Kushner và Steve Witkoff.

Trọng tâm của vòng tiếp xúc là bản đề xuất 15 điểm, trong đó Mỹ đưa ra loạt yêu cầu cứng rắn: hạn chế toàn diện chương trình hạt nhân, kiểm soát năng lực tên lửa và chấm dứt hoạt động của các lực lượng ủy nhiệm. Đổi lại, Iran có thể được dỡ bỏ trừng phạt, tiếp cận hỗ trợ cho chương trình hạt nhân dân sự và nới lỏng các cơ chế giám sát trừng phạt.

Một trong những điều khoản đáng chú ý là yêu cầu duy trì tự do hàng hải tại Strait of Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng có ý nghĩa sống còn với thị trường toàn cầu.

Dù vậy, khoảng cách giữa hai bên vẫn rất lớn. Giới chức Mỹ thừa nhận tiến trình này khó có thể mang lại kết quả trong ngắn hạn, ngay cả khi các kênh liên lạc đang được kích hoạt.

Phía Iran tiếp tục phủ nhận việc có đàm phán trực tiếp. Kazem Jalali khẳng định không tồn tại bất kỳ cuộc tiếp xúc nào kể từ khi xung đột nổ ra, đồng thời cho rằng những thông tin về đàm phán chỉ là một phần của “chiến tranh tâm lý”.

Theo các nguồn tin ngoại giao, nội bộ Iran cũng đang đối mặt với những khó khăn trong việc duy trì kênh liên lạc thống nhất, khiến tiến trình đối thoại – nếu có – càng thêm phức tạp.

Những tín hiệu trái chiều phản ánh một thực tế quen thuộc: ngoại giao vẫn đang diễn ra, nhưng chủ yếu trong vùng xám. Một thỏa thuận có thể đang được phác thảo, song để chuyển thành cam kết cụ thể, cả hai phía sẽ phải vượt qua khoảng cách không chỉ về lợi ích, mà còn về niềm tin.