MỚI

Thiệp năm mới độc lạ

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Không chỉ dầu mỏ: Vì sao khoáng sản chiến lược của Venezuela khiến Mỹ đặc biệt quan tâm?

Thế giới những ngày qua xôn xao trước thông tin Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro bị lực lượng Mỹ bắt giữ và đưa ra khỏi lãnh thổ quốc gia Nam Mỹ này. Ngay sau sự kiện, Tổng thống Mỹ Donald Trump công khai khẳng định đây là bước đi nhằm “giành quyền kiểm soát ngành dầu mỏ Venezuela” – quốc gia đang nắm giữ trữ lượng dầu thô lớn nhất thế giới.

Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều chuyên gia địa chính trị và kinh tế tài nguyên, dầu mỏ có thể chỉ là phần nổi của tảng băng. Mục tiêu sâu xa hơn của Washington nhiều khả năng nằm ở kho tài nguyên khoáng sản khổng lồ và mang tính chiến lược toàn cầu mà Venezuela đang sở hữu – những nguyên liệu then chốt cho công nghệ cao, năng lượng sạch và quốc phòng trong thế kỷ 21.

“Kho báu bị lãng quên” của Nam Mỹ

Ngoài dầu mỏ, Venezuela từ lâu được đánh giá là một trong những quốc gia giàu khoáng sản nhất khu vực Mỹ Latinh, song phần lớn vẫn chưa được khai thác bài bản. Theo báo cáo năm 1993 của Cơ quan Khảo sát Địa chất Hoa Kỳ (USGS), khu vực Guayana Shield ở miền nam Venezuela sở hữu trữ lượng đáng kể vàng, kim cương, quặng sắt, bauxite và đặc biệt là các khoáng sản hiếm.

Trọng tâm của khu vực này là Vành đai Khai thác Orinoco (Orinoco Mining Arc), trải dài qua các bang Bolivar và Amazonas – nơi đã trở thành điểm nóng của hoạt động khai thác trái phép và tranh chấp lợi ích suốt nhiều năm qua. Dù vậy, chính sự hỗn loạn này lại khiến trữ lượng thực tế của Venezuela trở nên khó kiểm chứng, đồng thời làm gia tăng giá trị chiến lược trong mắt các cường quốc.

Theo bà Alicia Garcia-Herrero, chuyên gia kinh tế trưởng khu vực châu Á – Thái Bình Dương của ngân hàng Natixis, Venezuela được cho là đang nắm giữ khoảng 8.000 tấn vàng, gần 1 triệu carat kim cương thô, cùng hàng loạt khoáng sản chiến lược như coltan, niken, đồng, kẽm, thiếc, tungsten và titanium. Đáng chú ý, các thống kê nội bộ của Venezuela ước tính nước này có khoảng 300.000 tấn đất hiếm tiềm năng, dù con số này chủ yếu dựa trên khảo sát ban đầu của chính phủ.

Khoáng sản chiến lược và cuộc đua thoát phụ thuộc Trung Quốc

Việc Mỹ bổ sung bạc, đồng và nhiều kim loại khác vào danh sách khoáng sản chiến lược vào tháng 11 vừa qua cho thấy Washington đang ngày càng coi trọng bài toán an ninh tài nguyên. Trong bối cảnh Trung Quốc hiện kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng đất hiếm và nhiều kim loại quan trọng trên toàn cầu, Mỹ buộc phải tìm kiếm các nguồn thay thế bên ngoài Bắc Kinh.

Venezuela, với trữ lượng lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả, nhanh chóng trở thành một mắt xích tiềm năng trong chiến lược này. Đặc biệt, các khoáng sản như đất hiếm, coltan hay tungsten có vai trò không thể thay thế trong sản xuất pin, chip bán dẫn, vũ khí công nghệ cao và hệ thống năng lượng tái tạo.

Trung Quốc đã đi trước một bước

Thực tế, Mỹ không phải là quốc gia duy nhất để mắt tới khoáng sản Venezuela. Trong nhiều năm qua, Trung Quốc đã âm thầm mở rộng ảnh hưởng tại Vành đai Orinoco thông qua các thỏa thuận đầu tư trị giá hàng tỷ USD, nằm trong khuôn khổ sáng kiến Vành đai và Con đường.

Các doanh nghiệp Trung Quốc đã tham gia sâu vào những dự án khai thác vàng, đất hiếm, bauxite và quặng sắt do tập đoàn quốc doanh Corporacion Venezolana de Guayana vận hành. Sau năm 2023, dòng vốn đầu tư từ Trung Quốc vào Venezuela tăng mạnh, đặc biệt trong lĩnh vực tài nguyên, theo đánh giá của Garcia-Herrero.

Không chỉ dừng ở khoáng sản, Trung Quốc hiện cũng là điểm đến chính của dầu mỏ Venezuela, với khoảng 800.000 thùng/ngày trong tổng số 900.000 thùng xuất khẩu, theo công ty nghiên cứu Industrial Futures (Thượng Hải). Một số nguồn tin còn cho rằng Bắc Kinh được phép nhận thế chấp dầu mỏ trong tương lai để tái cấu trúc khoản vay khoảng 60 tỷ USD dành cho Caracas.

“Trung Quốc đang nắm quyền kiểm soát phần lớn nguồn dầu thượng nguồn của Venezuela, điều này khiến Mỹ đặc biệt lo ngại. Washington giờ đây muốn giành lại lợi thế mà Bắc Kinh đã tạo dựng”, Garcia-Herrero nhận định.

Venezuela – “nút thắt” trong chiến lược tài nguyên toàn cầu của Mỹ

Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung ngày càng gay gắt, Washington đã mở rộng các thỏa thuận bảo đảm nguồn cung khoáng sản với nhiều quốc gia như Úc, Malaysia và Thái Lan. Venezuela nổi lên như một mắt xích then chốt tại Nam Mỹ, nơi hội tụ cả dầu mỏ lẫn khoáng sản chiến lược.

Theo một số nhà phân tích, việc bắt giữ Tổng thống Maduro có thể được xem là bước leo thang mới trong chiến lược tài nguyên toàn cầu của Mỹ, không chỉ nhằm tái kiểm soát dầu mỏ mà còn để hạn chế ảnh hưởng ngày càng sâu của Trung Quốc tại khu vực.

Rào cản pháp lý và nguy cơ phản tác dụng

Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng con đường này không hề bằng phẳng. James Downes, đồng Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Tiến bộ Xã hội (Italy), cho rằng việc Mỹ tiến hành “tịch thu tài sản” hoặc can thiệp trực tiếp để giành quyền khai thác tài nguyên của quốc gia khác là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế, và thường vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ cộng đồng toàn cầu.

Downes cũng lưu ý rằng, sau Venezuela, những quốc gia giàu tài nguyên như Colombia, Chile hay thậm chí Greenland có thể trở thành tâm điểm tiếp theo của cạnh tranh địa chính trị tài nguyên. Tuy nhiên, việc chuyển tham vọng thành quyền kiểm soát thực tế sẽ luôn đối mặt với rào cản pháp lý, chính trị và ngoại giao rất lớn.

Kết luận

Câu chuyện Venezuela cho thấy một thực tế ngày càng rõ nét: tài nguyên khoáng sản đang trở thành mặt trận mới trong cạnh tranh quyền lực toàn cầu. Trong thế giới hậu dầu mỏ, nơi công nghệ và năng lượng sạch giữ vai trò trung tâm, những quốc gia sở hữu khoáng sản chiến lược như Venezuela không chỉ giàu tài nguyên, mà còn nắm giữ đòn bẩy địa chính trị quan trọng – thứ mà cả Mỹ lẫn Trung Quốc đều không thể bỏ qua.