Khơi thông vàng trong dân: Các quốc gia đã làm gì?

Với ước tính khoảng 500 tấn vàng trong dân, tương đương 80 tỷ USD, câu chuyện “đánh thức” nguồn lực này đang nhận được nhiều sự quan tâm. Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy đây là bài toán phức tạp, cần cách tiếp cận thận trọng.

Mới đây, Công ty cổ phần Vinhomes (mã: VHM) công bố chương trình cho phép khách hàng sử dụng vàng nhàn rỗi để thanh toán khi mua bất động sản tại các dự án của doanh nghiệp. Chương trình được triển khai trong khuôn khổ hợp tác giữa Vingroup, Vinhomes và các doanh nghiệp kinh doanh vàng bạc đá quý.

Động thái này được xem là một bước thử nghiệm trong việc “khơi thông vàng trong dân” – nguồn lực được ước tính lên tới 500 tấn, tương đương khoảng 80 tỷ USD. Tỷ phú Phạm Nhật Vượng được nhắc đến như một trong những người tiên phong thúc đẩy ý tưởng này.

Trước đó, tại kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV, nhiều đề xuất đã được đưa ra như thành lập sở giao dịch vàng quốc gia, phát triển các sản phẩm tài chính hóa vàng (chứng chỉ vàng, quỹ đầu tư vàng, trái phiếu vàng…), hay thậm chí phát hành trái phiếu Chính phủ bằng vàng.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo đây là vấn đề lớn, đòi hỏi nghiên cứu kỹ lưỡng, đặc biệt khi xem xét vai trò của vàng trong hệ thống thanh toán. Nếu vàng lưu thông rộng rãi thay thế tiền đồng, nền kinh tế có thể đối mặt với nguy cơ “vàng hóa”, ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ, tỷ giá và niềm tin vào đồng nội tệ.

Dưới góc nhìn quỹ đầu tư, ông Lê Anh Tuấn – Tổng giám đốc Dragon Capital – cho rằng việc chuyển từ vàng vật chất sang vàng số hóa là xu hướng nên cân nhắc, nhưng cách triển khai lại rất phức tạp và mang tính kỹ thuật cao.

Kinh nghiệm từ các quốc gia

Trên thế giới, nhiều nền kinh tế mới nổi đã tìm cách đưa vàng trong dân vào hệ thống tài chính, với các mô hình khác nhau.

Ấn Độ: Khuyến khích gửi vàng, hạn chế nhập khẩu

Ấn Độ là quốc gia có mức độ phụ thuộc vào vàng rất cao, với khoảng 30.000–35.000 tấn vàng nằm trong dân. Chính phủ nước này từng tăng mạnh thuế nhập khẩu vàng, đồng thời siết tín dụng phục vụ mua vàng.

Năm 2015, Ấn Độ triển khai chương trình Gold Monetization Scheme, cho phép người dân gửi vàng vào ngân hàng để nhận lãi, cùng với trái phiếu vàng Sovereign Gold Bonds nhằm thay thế việc nắm giữ vàng vật chất.

Tuy vậy, hiệu quả còn hạn chế. Đến cuối năm 2024, lượng vàng huy động được chỉ khoảng 31 tấn – rất nhỏ so với tổng lượng vàng trong dân.

Thổ Nhĩ Kỳ: Tích hợp vàng vào hệ thống ngân hàng

Khác với Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ chọn cách đưa vàng trực tiếp vào hệ thống tài chính. Ngân hàng trung ương cho phép các ngân hàng sử dụng vàng như một phần dự trữ bắt buộc.

Các ngân hàng thương mại triển khai tài khoản tiết kiệm bằng vàng, cho phép gửi từ mức rất nhỏ, chỉ 0,01 gram. Người dân có thể gửi vàng vật chất, nhận lãi và rút ra bằng vàng hoặc tiền mặt.

Ngoài ra, hệ sinh thái còn mở rộng với ATM vàng, quỹ hưu trí vàng và các khoản vay thế chấp bằng vàng. Nhờ đó, khoảng 80 tỷ USD vàng đã được đưa vào hệ thống ngân hàng, dù phần lớn vàng vẫn nằm trong dân.

Trung Quốc: Phát triển thị trường giao dịch vàng

Trung Quốc lại có cách tiếp cận khác, không tập trung huy động vàng trong dân mà xây dựng thị trường giao dịch minh bạch. Việc thành lập Sàn giao dịch vàng Thượng Hải (Shanghai Gold Exchange) giúp mở rộng giao dịch và kiểm soát thị trường tốt hơn.

Chính phủ nước này điều chỉnh thuế và quy định nhập khẩu để hạn chế đầu cơ, nhưng không áp dụng các biện pháp cưỡng chế. Với quy mô kinh tế lớn, Trung Quốc có khả năng hấp thụ nhu cầu vàng mà không gây áp lực lớn lên cán cân thanh toán.

Indonesia: Mô hình “ngân hàng vàng” nổi lên

Indonesia là một trong những trường hợp mới nổi đáng chú ý. Thông qua cải cách tài chính, nước này hợp pháp hóa mô hình “bullion banking” – ngân hàng kim loại quý.

Mô hình này cho phép cung cấp tài khoản tiết kiệm vàng, giao dịch vàng và cho vay thế chấp bằng vàng. Các tổ chức như Bank Syariah Indonesia và Pegadaian đã nhanh chóng triển khai.

Đến đầu năm 2026, khoảng 5,7 triệu người dân Indonesia đã tham gia hệ thống này, cho thấy sức hút của mô hình ngân hàng vàng.

Từ kinh nghiệm quốc tế có thể thấy, việc khơi thông vàng trong dân là bài toán không đơn giản. Mỗi quốc gia lựa chọn cách tiếp cận khác nhau, nhưng điểm chung là cần sự cân bằng giữa khai thác nguồn lực và đảm bảo ổn định tài chính vĩ mô.