Khối ngoại bán ròng: Xu hướng rất đáng lưu tâm

Triển vọng được nâng hạng lên nhóm các thị trường mới nổi và được tăng tỷ trọng khi Kuwait rời khỏi rổ cổ phiếu MSCI Frontier trong tương lai gần có thể sẽ là trụ đỡ tâm lý, giúp thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam hạn chế được những tác động tiêu cực từ xu hướng đổi chiều ngắn hạn của dòng vốn ngoại hiện nay.

Xu hướng thay đổi

Kể từ đầu tháng 8-2019 đến nay, cùng với những biến động khó lường của TTCK thế giới, dòng vốn ngoại chảy vào TTCK Việt Nam đang cho thấy xu hướng đảo chiều trong ngắn hạn, đặc biệt là giao dịch tại các quỹ ETF. Lần gần đây nhất mà nhà đầu tư nước ngoài có động thái bán ròng hai tuần liên tiếp là từ giữa tháng 5-2019, đi kèm với nhịp điều chỉnh hơn 5% của VN-Index, từ mức 992 điểm xuống mức 940 điểm. Còn trong thời điểm hiện tại, khối ngoại đã bước sang tuần bán ròng thứ ba liên tiếp với quy mô lớn hơn nhiều. Chỉ tính riêng trên thị trường cổ phiếu, nhà đầu tư nước ngoài đã bán ròng trên 1.500 tỉ đồng.

Đáng chú ý là dòng vốn ngoại đang có xu hướng chảy mạnh ra khỏi quỹ E1VFMVN30 trong thời gian gần đây. Quỹ này trong bảy tháng đầu năm nay trở thành tâm điểm khi quy mô quỹ tăng vọt nhờ huy động thêm được nguồn vốn từ Thái Lan. Ghi nhận từ tháng 1-2019 đến ngày 15-7-2019, quỹ đã được mua ròng hơn 2.545 tỉ đồng. Thế nhưng trong bốn tuần gần nhất, quỹ này đã bị bán ròng gần 400 tỉ đồng và riêng trong tuần từ ngày 12 đến 16-8 là 110 tỉ đồng.

Thay đổi vốn của quỹ ETF nội là dấu hiệu đáng chú ý vì quỹ này là kênh đầu tư nhanh nhất kết nối giữa dòng vốn nóng nước ngoài với TTCK Việt Nam. Các nhà đầu tư nước ngoài không cần phải phân tích thị trường, không cần phải tìm kiếm và phân tích từng cổ phiếu riêng biệt, quỹ ETF E1VFMVN30 sẽ mua một rổ cổ phiếu đại diện và nhà đầu tư nước ngoài muốn rút vốn cũng có thể rút bất kỳ lúc nào. Do quỹ này chỉ đầu tư vào cổ phiếu blue-chips trong nhóm VN30 nên khi huy động được nguồn vốn lớn, quỹ sẽ giải ngân mạnh giúp giá cổ phiếu tăng mạnh. Ngược lại, khi bị rút vốn, các cổ phiếu này cũng chịu sức ép rất lớn.

Sự đổi chiều của dòng vốn ngoại hiện nay được đánh giá là có liên quan trực tiếp đến các diễn biến của tình hình thế giới. Đó là diễn biến của giá vàng liên tục tăng cao và lợi suất trái phiếu chính phủ các nước liên tục giảm.

Nhà đầu tư đổ xô đầu tư vào các kênh an toàn trong bối cảnh chiến tranh thương mại leo thang trở lại và không biết lúc nào sẽ kết thúc. Mặc dù lượng vốn rút ra khỏi quỹ E1VFMVN30 trong bốn tuần qua mới chỉ bằng 15% lượng vốn chảy vào trong gần bảy tháng đầu năm nhưng sự thay đổi về mặt xu hướng là rất đáng lưu tâm.

Kỳ vọng từ triển vọng nâng hạng

Mặc dù trong ngắn hạn, dòng vốn nước ngoài chảy vào TTCK Việt Nam đang gặp khá nhiều thách thức do ảnh hưởng chung bởi diễn biến bất định trên thị trường tài chính toàn cầu, nhưng trong trung và dài hạn (1-2 năm tới), Việt Nam vẫn có những câu chuyện với độ hấp dẫn nhất định để thu hút sự quay trở lại của dòng vốn này. Trong đó, tiêu biểu nhất là kỳ vọng nâng hạng lên nhóm các thị trường mới nổi của TTCK Việt Nam.

Theo tính toán của Công ty Chứng khoán Bảo Việt (BVSC), trong trường hợp Việt Nam được FTSE chính thức nâng hạng lên thị trường mới nổi hạng 2 trong kỳ xem xét tháng 3-2020, TTCK Việt Nam sẽ thu hút được 571-966 triệu đô la Mỹ từ các quỹ đầu tư ETF và 420-710 triệu đô la Mỹ từ các quỹ đầu tư chủ động.

Dựa trên quan sát các quốc gia đã được nâng hạng lên thị trường mới nổi trong quá khứ, thông thường TTCK của những nước này sẽ tăng điểm mạnh trong khoảng sáu tháng trước khi được công bố nâng hạng, sau đó thường điều chỉnh hoặc đi ngang. Lý giải cho việc này, BVSC cho rằng do các quỹ đầu tư chủ động không bị ràng buộc về việc phải chờ chỉ số FTSE/MSCI Emerging Markets thay đổi cấu trúc như các quỹ ETF, nên các quỹ này có thể đã tiến hành giải ngân trước nhằm đón đầu xu hướng được nâng hạng của một quốc gia.

Đối với trường hợp của MSCI, hiện giờ TTCK Việt Nam vẫn chưa nằm trong danh sách tư vấn nâng hạng của tổ chức này (tương đương với danh sách theo dõi nâng hạng của FTSE), nên khó có khả năng thị trường Việt Nam được MSCI nâng hạng lên thị trường mới nổi ngay trong năm 2020 mà có thể sẽ phải lùi lại 1-2 năm sau đó.

Trong trường hợp được MSCI nâng hạng, TTCK Việt Nam có thể sẽ thu hút được 571-966 triệu đô la Mỹ dòng vốn đầu tư từ các quỹ ETF mô phỏng theo chỉ số MSCI Emerging Markets và chỉ số mẹ. Còn đối với dòng vốn từ các quỹ đầu tư chủ động, số vốn thu hút được ước tính 420-710 triệu đô la Mỹ.

Mặc dù việc MSCI xem xét nâng hạng cho TTCK Việt Nam còn cần nhiều thời gian (có thể phải sau năm 2020) nhưng câu chuyện gần hơn là tỷ trọng của thị trường Việt Nam trong rổ MSCI Frontier Markets và MSCI Frontier Markets 100 sẽ được tăng lên vào năm 2020 khi các cổ phiếu của Kuwait chính thức rời khỏi hai rổ cổ phiếu này. Tỷ trọng của thị trường Việt Nam trong rổ MSCI Frontier Markets Index dự kiến sẽ tăng từ mức 17,56% lên mức 25,3%, còn tỷ trọng trong rổ MSCI Frontier Markets 100 Index dự kiến sẽ tăng từ 15% lên 30%.

Điều này đồng nghĩa với việc sẽ có dòng vốn từ các quỹ đầu tư nước ngoài mô phỏng hoặc tham chiếu theo một trong hai chỉ số này rót vốn thêm vào TTCK Việt Nam. Hiện có khoảng 10 quỹ đầu tư theo dạng này, trong đó quỹ lớn nhất và rót nhiều vốn nhất vào thị trường Việt Nam là quỹ Schroder ISF Frontier Markets Equity (tổng vốn đầu tư lên tới 100 triệu đô la Mỹ). Còn iShare MSCI Frontier 100 ETF là quỹ đầu tư thụ động (ETF) duy nhất trong 10 quỹ này và là quỹ duy nhất mô phỏng theo chỉ số MSCI Frontier Markets 100 Index.

Trong trường hợp Kuwait chính thức rời chỉ số MSCI Frontier Markets Index và MSCI Frontier Markets 100 Index trong kỳ xem xét năm 2020, ước tính TTCK Việt Nam sẽ thu hút được thêm khoảng 237 triệu đô la Mỹ.