Khi đường xá và tường rào nói thay lời: Palestine có còn không gian để hít thở?

Cơ hội Nhà nước Palestine đang bị thu hẹp

Tây Ngạn (West Bank), khu vực mà hơn 2,7 triệu người Palestine sinh sống dưới sự kiểm soát của Israel từ sau chiến tranh 1967, được nhiều quốc gia và Liên Hiệp Quốc mong chờ sẽ là phần lõi của một Nhà nước Palestine tương lai, tồn tại song song với Israel. Tuy nhiên, chiến lược phát triển các khu định cư Israel, đường xá, rào chắn, vùng kiểm soát quân sự, và hạn chế tiếp cận đất đai đang làm vỡ mảnh “mô hình hai quốc gia” từng được nhiều bên ủng hộ.

Sự mở rộng định cư – tín hiệu rõ ràng

Chính phủ Israel hiện nay, với các đảng thân định cư, đã đẩy mạnh việc phê duyệt xây dựng những khu định cư mới với tốc độ nhanh hơn nhiều so với các đời chính phủ trước. Reuters

Một khu vực quan trọng là E1 — dự án mở rộng định cư Ma’ale Adumim — nếu được thực thi, sẽ “xẻ” Tây Ngạn ra làm hai phần, cắt đứt liên kết địa lý giữa Đông Jerusalem với phần lớn đất liền Palestine.

Bản đồ các khu định cư qua các năm cho thấy sự lan rộng không chỉ về số lượng nhà ở mà cả đường xá, cơ sở hạ tầng, khu dân cư kiểu định cư, làm cho vùng trắng (đất Palestine chưa định cư/canh tác) ngày càng bị thu hẹp.

Các biện pháp hạn chế quyền dân sự, tiếp cận và di chuyển

Phần lớn khu “Area C” (chiếm ~60% diện tích Tây Ngạn) nằm dưới sự kiểm soát dân sự và quân sự hoàn toàn của Israel. Ở đó, người Palestine muốn xây dựng nhà cửa, canh tác, hoặc cải tạo đất đai bị yêu cầu giấy phép ― loại giấy phép hiếm khi được cấp.

Hệ thống đường giao thông riêng biệt, rào chắn, chốt kiểm tra – tất cả tạo ra mật độ “vùng giao nhau” phức tạp giữa vùng dân cư Palestine và định cư Israel. Việc di chuyển thường ngày bị ảnh hưởng lớn: dân làng đến trường, đến chợ, ruộng vườn phải đi vòng, mất nhiều thời gian.

Về tài nguyên: người Palestine bị hạn chế trong tiếp cận nước sạch (aquifer, nước ngầm, đường dẫn nước) và phải chịu phân biệt về tiêu chuẩn sử dụng. Người dân Israel trong các định cư được tiếp cận hạ tầng tốt hơn, còn các vùng Palestine thường bị hạn chế cơ bản.

Hệ quả chính trị & quốc tế

Một số quốc gia phương Tây (Australia, Anh, Canada, Bồ Đào Nha) vừa chính thức công nhận Nhà nước Palestine vào ngày 21/9/2025, phần vì phản ứng với các hành động của Israel tại Gaza và Tây Ngạn. Reuters

Dù có sự công nhận quốc tế, thực thi trên thực địa rất khó nếu các định cư tiếp tục lan rộng, làm cho “hai quốc gia” về bản chất trở nên bất khả thi. Các đường chia cắt, kiểm soát đất đai & tài nguyên khiến Palestine không thể có một lãnh thổ liên tục, có quyền quản trị đầy đủ.

Tòa án Công lý Quốc tế và Liên Hiệp Quốc đã lên tiếng yêu cầu Israel rút bớt định cư, nhưng cho đến nay không có dấu hiệu Israel có kế hoạch thực hiện.

Nguy cơ kéo dài & ảnh hưởng đối với hòa bình khu vực

Niềm tin về giải pháp hai nhà nước đang bị xói mòn mạnh mẽ, cả trong cộng đồng Palestine và trong cộng đồng quốc tế. Poll cho thấy một số lớn người Palestine không còn lạc quan về khả năng có một nhà nước độc lập trong tương lai gần. Reuters

Căng thẳng tăng cao tại Tây Ngạn không chỉ là vấn đề chính trị mà còn ảnh hưởng kinh tế: ruộng vườn bị tước đất, nông dân mất nguồn thu, đường vận chuyển hàng hóa trong nội bộ bị gián đoạn.

Các định cư Israel và cơ sở hạ tầng đi kèm chiếm đất đai, nước, khiến việc phát triển kinh tế Palestine từ dưới bị bít đường.

Kết luận: Liệu Nhà nước Palestine còn là lựa chọn khả thi?

Chiến lược của Israel tại Tây Ngạn, thông qua mở rộng định cư, hạn chế tiếp cận đất đai và tài nguyên, kiểm soát di chuyển và áp đặt các rào cản hành chính, đang làm giảm cơ hội thực thi Nhà nước Palestine như đã từng được kỳ vọng lâu nay.

Nếu các hoạt động định cư càng tiếp tục mà không có thay đổi chính sách lớn hoặc nhượng bộ từ phía Israel — cùng với hỗ trợ quốc tế thực sự (về công nhận, tài nguyên ngoại giao, viện trợ phát triển) — thì “giải pháp hai nhà nước” (two-state solution) có thể sớm chỉ còn là ký ức trong lịch sử.