#Kinh doanh

24HMONEY đã kiểm duyệt

Khi con dấu thú y trở thành "giấy thông hành" cho thịt bẩn

Đủ giấy tờ, thừa con dấu nhưng thịt bẩn vẫn ngang nhiên "vượt rào" vào bếp ăn trường học và thị trường. Thực trạng nhức nhối này cho thấy một nghịch lý tàn khốc: Thực phẩm bẩn không lén lút đi cửa sau mà tiến thẳng vào đời sống bằng chính những bộ hồ sơ đạt chuẩn, biến các công cụ kiểm soát trở thành tấm lá chắn hoàn hảo cho sai phạm.

Đủ giấy tờ, đủ con dấu, nhưng lợn bệnh vẫn lọt vào thị trường. Nghịch lý ấy cho thấy vấn đề không nằm ở quy định, mà ở cách vận hành.

Những khay thịt vào bếp ăn tập thể, cơ sở chế biến hay trường học thường đi kèm một bộ hồ sơ gần như không thể bắt bẻ: giấy kiểm dịch, chứng nhận an toàn thực phẩm, hóa đơn, dấu kiểm soát thú y. Trên giấy, mọi quy trình đều đúng. Nhưng chính sự “đúng chuẩn” ấy lại có thể che đi rủi ro lớn nhất.

Vụ việc hàng trăm tấn lợn bệnh bị tuồn ra thị trường không gây sốc vì quy mô, mà vì cách thức vận hành: lợn nhiễm dịch vẫn có giấy kiểm dịch, vẫn qua lò mổ tập trung, vẫn được đóng dấu như hàng đạt chuẩn. Điều đáng lo không phải là một sự cố cá biệt, mà là một cơ chế có thể lặp lại.

Thực tế cho thấy, thực phẩm kém chất lượng không đi vào thị trường bằng con đường lén lút, mà đi qua chính những khâu được thiết kế để ngăn chặn. Mỗi mắt xích đều có quy định, có tiêu chuẩn, nhưng kết quả cuối cùng vẫn sai lệch.

Theo quy trình, lợn trước khi xuất bán phải qua kiểm dịch thú y. Sau đó, khi vào lò giết mổ, tiếp tục được kiểm tra và đóng dấu kiểm soát. Về lý thuyết, chuỗi này đủ để loại bỏ rủi ro. Nhưng lý thuyết chỉ đúng khi từng khâu vận hành đúng chức năng.

Trong thực tế, kiểm dịch ở nhiều nơi vẫn dựa chủ yếu vào quan sát lâm sàng, kiểm tra theo lô, hiếm khi xét nghiệm từng cá thể. “Cửa ải” quan trọng nhất vì thế phụ thuộc lớn vào con người và điều kiện tại chỗ. Chỉ cần khâu này bị buông lỏng hoặc bị lợi dụng, cái đúng trên giấy có thể che lấp cái sai ngoài thực tế.

Khi dữ liệu đầu vào đã được “làm sạch” bằng giấy tờ, các khâu phía sau gần như mất khả năng phát hiện. Doanh nghiệp nhập hàng dựa vào hồ sơ hợp lệ. Bếp ăn dựa vào chứng nhận đầu vào. Nhà trường dựa vào hợp đồng và giấy tờ pháp lý. Mỗi bên đều làm đúng phần việc của mình, nhưng cùng dựa trên một nền tảng duy nhất: niềm tin vào hồ sơ.

Chính sự phụ thuộc gần như tuyệt đối ấy tạo ra khoảng trống nguy hiểm. Khi giấy tờ trở thành tiêu chí kiểm soát chính, còn kiểm tra thực tế bị hạn chế, sai lệch ở khâu đầu sẽ được lặp lại xuyên suốt chuỗi dưới dạng hợp pháp. Khi đó, “đạt chuẩn” không còn phản ánh chất lượng, mà chỉ phản ánh tình trạng hồ sơ.

Đó là lý do vì sao thịt bệnh có thể đi qua nhiều tầng trung gian, từ cơ sở giết mổ đến nhà cung cấp rồi vào tận bếp ăn, vẫn mang theo một “bộ mặt sạch”.

Điều đáng nói, hệ thống không thiếu quy định. Các quy trình kiểm dịch, thú y, an toàn thực phẩm đã được thiết lập tương đối đầy đủ. Nhưng khi kiểm soát phụ thuộc quá nhiều vào xác nhận tại chỗ, trong khi thiếu kiểm tra chéo, giám sát độc lập và hậu kiểm hiệu quả, thì con dấu có thể trở thành điểm yếu.

Một hệ thống dựa vào hồ sơ, trong khi chính hồ sơ có thể bị thao túng, sẽ rất khó phát hiện sai lệch. Và khi đó, thứ đi vào thị trường không chỉ là thực phẩm bẩn, mà còn là một “ảo giác tuân thủ” – nơi mọi thứ đều đúng quy trình trên giấy, nhưng sai ngay từ điểm xuất phát.

Câu hỏi vì thế không còn là vì sao thịt bẩn lọt qua kiểm soát. Vấn đề nằm ở chỗ: vì sao những công cụ được tạo ra để chặn rủi ro lại có thể bị biến thành “tấm vé thông hành”.