Iran và Oman "kiểm soát" tuyến hàng hải tỷ đô hậu xung đột

Ngay khi khói lửa xung đột vừa tạm lắng và tuyến hải trình quan trọng bậc nhất thế giới bắt đầu có dấu hiệu hồi sinh, Iran và Oman đã lập tức tung ra một bước đi đầy toan tính: Lên kế hoạch thu phí dịch vụ quản lý eo biển Hormuz. Động thái này không chỉ đánh dấu sự thay đổi quyền lực lớn trong cấu trúc hàng hải quốc tế mà còn trực tiếp thách thức tầm ảnh hưởng của các cường quốc trên bàn cờ địa chính trị Trung Đông.

Đan xen với cuộc chiến pháp lý và kinh tế mới này là một chiến dịch nhân đạo quy mô lớn chưa từng có, đang được Liên hợp quốc khẩn trương kích hoạt nhằm giải cứu hàng vạn thủy thủ mắc kẹt sau nhiều tháng vùng Vịnh bị phong tỏa toàn diện.

Iran và Oman "kiểm soát" tuyến hàng hải tỷ đô hậu xung đột

Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thuộc Liên hợp quốc đã phát động chiến dịch đặc biệt nhằm hỗ trợ khoảng 11.000 thủy thủ cùng hàng trăm tàu thương mại vẫn đang mắc kẹt tại khu vực vịnh Ba Tư sau nhiều tháng gián đoạn bởi xung đột.

Tổng Giám đốc IMO Arsenio Dominguez cho biết chiến dịch được triển khai với sự phối hợp của Iran, Oman, các quốc gia trong khu vực, giới chức Mỹ và ngành vận tải biển quốc tế. Theo ông, các điều kiện an ninh và an toàn hàng hải cần thiết đã được đảm bảo để kế hoạch được thực hiện.

Động thái này diễn ra ngay sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận sơ bộ về ngừng bắn, đồng thời nhất trí thúc đẩy các cuộc đàm phán hướng tới giải pháp hòa bình lâu dài cho khu vực.

Trên thực địa, Washington đã dỡ bỏ phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran, trong khi Tehran từng bước nối lại hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz. Dữ liệu vận tải mới nhất cho thấy 36 tàu thương mại đã đi qua tuyến hàng hải này trong ngày 22/6, mức cao nhất kể từ khi xung đột bùng phát. Tuy nhiên, lưu lượng hiện mới chỉ bằng khoảng 25% so với thời điểm trước chiến tranh.

Đáng chú ý, Iran và Oman vừa công bố kế hoạch nghiên cứu cơ chế thu phí dịch vụ hàng hải tại eo biển Hormuz. Trong tuyên bố chung nhân chuyến thăm Oman của Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, hai nước cho biết đang tiến hành đối thoại về phương án quản lý hoạt động vận tải biển, các dịch vụ hỗ trợ hàng hải và mức phí phù hợp với thông lệ quốc tế.

Động thái này được xem là bước đi nhằm khẳng định vai trò và quyền quản lý của hai quốc gia đối với tuyến đường thủy chiến lược kết nối Vịnh Ba Tư với phần còn lại của thế giới.

Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng từng đề cập khả năng áp dụng cơ chế thu phí đối với eo biển Hormuz nếu các cuộc thương lượng với Tehran không đạt kết quả như kỳ vọng.

Các vấn đề liên quan đến tương lai của eo biển Hormuz dự kiến sẽ trở thành chủ đề trọng tâm trong chuyến công du vùng Vịnh của Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tới UAE, Kuwait và Bahrain. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một quan chức cấp cao Mỹ tới khu vực kể từ khi xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bùng phát hồi cuối tháng 2, dẫn tới việc Hormuz bị phong tỏa trong thời gian dài.

Với vai trò trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, bất kỳ thay đổi nào liên quan đến cơ chế quản lý hoặc chi phí lưu thông tại Hormuz đều có thể tạo ra những tác động đáng kể đối với thị trường năng lượng quốc tế.