Iran tung “đòn hiểm” ngoài Hormuz: Mỹ đối mặt bài toán chưa từng có

Khi mọi sự chú ý vẫn dồn về eo biển Hormuz, một hướng đi khác của Iran – nhằm vào eo biển Bab el-Mandeb – đang nổi lên như biến số có thể làm đảo lộn toàn bộ cục diện địa chính trị và thương mại toàn cầu.

“Yết hầu thứ hai” của thế giới

Trong nhiều thập kỷ, Eo biển Hormuz luôn được xem là điểm nghẽn chiến lược quan trọng bậc nhất của thị trường năng lượng toàn cầu. Theo các ước tính quốc tế, khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu – tương đương gần 17-18 triệu thùng/ngày – đi qua tuyến đường này.

Chính vì vậy, bất kỳ động thái gây gián đoạn nào tại Hormuz đều có thể tạo ra cú sốc tức thì đối với giá dầu, chuỗi cung ứng và tâm lý thị trường.

Tuy nhiên, trong bối cảnh Mỹ đã tăng cường hiện diện quân sự và giám sát chặt chẽ khu vực này, giới phân tích cho rằng Tehran có thể không lựa chọn đối đầu trực diện tại điểm mà Washington đã chuẩn bị kỹ lưỡng. Thay vào đó, Iran có khả năng mở rộng không gian gây sức ép sang một “yết hầu” khác: Eo biển Bab el-Mandeb.

Nằm giữa Biển Đỏ và vịnh Aden, Bab el-Mandeb là cửa ngõ phía nam kết nối tuyến hàng hải từ Kênh đào Suez ra Ấn Độ Dương. Với chiều rộng hẹp khoảng 30km, đây là điểm trung chuyển bắt buộc của dòng chảy thương mại giữa châu Âu và châu Á.

Khoảng 10–12% thương mại toàn cầu và gần 6–7 triệu thùng dầu/ngày đi qua khu vực này. Trong bối cảnh nhiều tuyến vận tải né tránh Hormuz, vai trò của Bab el-Mandeb càng trở nên sống còn.

Khi hai “yết hầu” cùng chịu áp lực

Kịch bản đáng lo ngại không nằm ở việc phong tỏa hoàn toàn, mà ở trạng thái “gây nhiễu có kiểm soát”.

Thực tế giai đoạn 2023–2025 cho thấy lực lượng Houthi tại Yemen đã thực hiện hơn 100 vụ tấn công vào tàu thương mại bằng UAV, tên lửa chống hạm và xuồng không người lái. Dù không tuyên bố phong tỏa chính thức, các hoạt động này đã khiến nhiều hãng vận tải và bảo hiểm quốc tế phải tạm dừng hoặc hạn chế hoạt động qua Biển Đỏ.

Hệ quả là một phần đáng kể tàu hàng buộc phải chuyển hướng vòng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài hành trình thêm 10–15 ngày và làm chi phí vận tải tăng mạnh.

Đây là mô hình “chiến tranh vùng xám” điển hình: không vượt ngưỡng xung đột toàn diện nhưng vẫn đủ để gây tê liệt thực tế đối với tuyến vận tải chiến lược.

Điểm đáng chú ý là Iran không cần triển khai lực lượng trực tiếp. Thông qua các lực lượng ủy nhiệm như Houthi – vốn kiểm soát phần lớn bờ biển Yemen dọc Biển Đỏ – Tehran có thể tạo sức ép mà vẫn duy trì khoảng cách chiến lược, tránh bị quy trách nhiệm trực tiếp.

Rủi ro “khóa cứng” hệ thống vận tải toàn cầu

Kịch bản nguy hiểm nhất là khi cả Hormuz và Bab el-Mandeb cùng lúc bị gây sức ép.

Trong điều kiện bình thường, nếu Hormuz gặp gián đoạn, dòng chảy năng lượng có thể được điều tiết lại qua các tuyến khác, trong đó có đường qua Biển Đỏ. Tuy nhiên, nếu Bab el-Mandeb cũng mất ổn định, hệ thống sẽ gần như không còn tuyến thay thế hiệu quả.

Khi đó, thị trường có thể chứng kiến:

Đây không chỉ là vấn đề quân sự, mà là cú sốc kinh tế – thương mại có thể lan rộng trên phạm vi toàn cầu.

Bài toán chiến lược khó cho Mỹ

Chiến lược hiện tại của Mỹ phần lớn tập trung vào kiểm soát Hormuz – một điểm nghẽn có thể giám sát và phản ứng nhanh bằng sức mạnh hải quân.

Tuy nhiên, nếu căng thẳng lan sang Biển Đỏ, bài toán trở nên phức tạp hơn đáng kể. Khác với Hormuz, khu vực này trải dài, liên quan đến nhiều quốc gia và điểm nóng địa chính trị, khiến việc bảo vệ toàn tuyến hàng hải đòi hỏi nguồn lực lớn hơn nhiều nhưng hiệu quả lại không thể đảm bảo tuyệt đối.

Điều này đặt Washington vào thế bị động: phải phân tán lực lượng trên nhiều mặt trận, trong khi đối phương chỉ cần duy trì mức độ bất ổn vừa đủ để gây áp lực kéo dài.

“Nước cờ thật” của Tehran

Từ góc nhìn chiến lược, mục tiêu của Iran có thể không phải là giành ưu thế trong một trận hải chiến trực diện, mà là kéo giãn hệ thống.

Bằng cách mở rộng không gian xung đột từ Hormuz sang Bab el-Mandeb, Tehran có thể:

Trong kịch bản đó, câu hỏi không còn là một eo biển có bị phong tỏa hay không, mà là liệu hệ thống vận tải toàn cầu có thể chịu đựng áp lực đồng thời tại nhiều điểm nghẽn chiến lược hay không.

Nếu câu trả lời là không, “yết hầu thứ hai” mới chính là đòn bẩy có thể thay đổi toàn bộ cục diện.