Iran đặt láng giềng trước sức ép

Iran kêu gọi các nước láng giềng không cho Mỹ và Israel sử dụng lãnh thổ hoặc cơ sở để tấn công Tehran, đồng thời cảnh báo phản ứng mạnh nếu điều này tiếp diễn. Căng thẳng mới khiến rủi ro đối với dầu và vận tải biển tiếp tục hiện hữu.

Điều đáng chú ý là nguồn cung dầu chưa thực sự sụt giảm tương ứng với mức độ căng thẳng. Nút thắt mới nằm ở khả năng vận chuyển, bảo hiểm và chi phí logistics.

Ngày 5/10, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei kêu gọi các nước láng giềng tuân thủ nguyên tắc “láng giềng tốt”, không cho phép Mỹ và Israel sử dụng lãnh thổ hoặc cơ sở của họ để thực hiện các hành động mà Tehran cho là gây phương hại an ninh khu vực. Iran đồng thời cho biết đàm phán với Mỹ vẫn chưa có bước tiến rõ rệt.

Động thái này đáng chú ý với thị trường năng lượng bởi nó mở rộng phạm vi rủi ro từ Iran sang các quốc gia quanh Vùng Vịnh. Nếu cơ sở quân sự, cảng biển hoặc hạ tầng năng lượng tại các nước láng giềng bị cuốn vào xung đột, tác động có thể nhanh chóng truyền sang vận tải và bảo hiểm hàng hóa.

Dữ liệu vận tải cho thấy dòng dầu Trung Đông chưa hoàn toàn bị bóp nghẹt. Xuất khẩu dầu thô khu vực đạt bình quân 18,3 triệu thùng/ngày trong 7 ngày tính đến 30/9, có 14 ngày trong tháng vượt mức trước chiến tranh. Tuy nhiên, ít nhất 7 sự cố liên quan tàu chở dầu gần đây cho thấy khả năng duy trì dòng chảy này vẫn đối mặt rủi ro lớn.

Đặc biệt, chi phí vận chuyển đang trở thành biến số mới. Lưu lượng qua eo biển Hormuz khoảng 14,2 triệu thùng/ngày, tương đương 80% mức trước chiến tranh, nhưng cước tàu tuyến Trung Đông - châu Á đã tăng từ khoảng 30.000 USD lên 1,2 triệu USD/ngày. Chi phí vận chuyển có thời điểm chiếm gần 27% giá dầu giao đến người mua.

Với doanh nghiệp, tác động phân hóa rõ. Các hãng vận tải dầu có thể hưởng lợi từ cước tăng, trong khi doanh nghiệp hàng không, logistics, hóa chất, nhựa và sản xuất sử dụng nhiều nhiên liệu phải đối mặt áp lực chi phí. Các nhà máy lọc dầu cũng chịu sức ép nếu nguồn diesel và công suất lọc tiếp tục thiếu hụt.

Ở chiều tích cực, dầu Trung Đông vẫn có những ngày xuất khẩu vượt mức trước chiến tranh, cho thấy nguồn cung chưa biến mất. Nhưng thị trường đang phải định giá một rủi ro khác: dầu có thể vẫn tồn tại, nhưng chi phí đưa một thùng dầu đến đúng nơi đang tăng rất mạnh.