Hormuz và bóng ma khủng hoảng dầu mỏ 2026

Trong mọi kịch bản leo thang căng thẳng giữa Washington và Tehran, cái tên luôn được nhắc đến đầu tiên không phải là một căn cứ quân sự hay thành phố lớn, mà là Eo biển Hormuz – tuyến hàng hải hẹp giữ vai trò sống còn với an ninh năng lượng toàn cầu.

Từ nhiều thập kỷ nay, Eo biển Hormuz được xem là “điểm nghẽn năng lượng” quan trọng nhất toàn cầu. Khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ mỗi ngày trên thế giới phải đi qua tuyến hàng hải hẹp nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman này. Trong bức tranh địa chính trị Trung Đông, Hormuz chính là lá bài chiến lược mạnh nhất mà Iran nắm giữ.

Bản đồ vị trí chiến lược của eo biển Hormuz.

Ở điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng hơn 30 km, trong khi luồng tàu vận tải an toàn còn thu hẹp đáng kể. Mỗi ngày, hàng chục triệu thùng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng từ Ả Rập Xê Út, Iraq, Kuwait, UAE và Iran di chuyển qua đây để tới các thị trường lớn tại châu Á, châu Âu và Mỹ. Mức độ phụ thuộc ấy khiến Hormuz trở thành “yết hầu” của kinh tế toàn cầu.

Chính sự phụ thuộc này tạo ra một nghịch lý chiến lược: không cần phong tỏa thực sự, chỉ một nguy cơ gián đoạn nhỏ cũng đủ khiến thị trường năng lượng chao đảo. Giá dầu phản ứng không chỉ với cung – cầu vật chất, mà còn với nỗi lo tâm lý về rủi ro địa chính trị. Hormuz vì thế trở thành công cụ gây sức ép hiệu quả mà không cần nổ súng.

Về mặt địa lý, Iran kiểm soát phần lớn bờ biển phía bắc eo Hormuz, cho phép Tehran giám sát và can thiệp vào hoạt động hàng hải nếu cần thiết. Trong nhiều năm, nước này đã đầu tư mạnh vào năng lực hải quân phi đối xứng, gồm tàu cao tốc vũ trang, thủy lôi và tên lửa chống hạm ven bờ. Những năng lực này không nhằm đối đầu trực diện với hải quân Mỹ, mà để tạo ra rủi ro đủ lớn khiến đối phương phải dè chừng.

Trong các giai đoạn căng thẳng trước đây, Iran nhiều lần đe dọa đóng cửa Hormuz khi chịu áp lực trừng phạt hoặc nguy cơ tấn công quân sự. Dù chưa từng thực thi phong tỏa toàn diện, các tuyên bố này vẫn phát huy tác dụng chiến lược: nhắc nhở thế giới rằng mọi sức ép lên Tehran đều có thể phải trả giá bằng biến động kinh tế toàn cầu.

Một số nguồn tin quốc tế cho biết Iran đã từng hạn chế tạm thời hoạt động hàng hải tại Hormuz thông qua các cuộc tập trận của Lực lượng Vệ binh Cách mạng, trùng thời điểm diễn ra các vòng đàm phán gián tiếp với Mỹ. Những động thái này được xem là tín hiệu phô trương sức mạnh và gia tăng đòn bẩy trong đối thoại ngoại giao, dù không có xác nhận về việc phong tỏa hoàn toàn.

Về phía Mỹ, bảo đảm tự do hàng hải tại Hormuz là lợi ích cốt lõi. Hải quân Mỹ duy trì hiện diện thường xuyên tại vùng Vịnh cùng các đồng minh. Tuy nhiên, bài toán chiến lược không đơn giản: một cuộc đối đầu quân sự lớn tại Hormuz có thể gây gián đoạn nguồn cung dầu, kéo theo cú sốc giá năng lượng toàn cầu – điều gây tổn hại không chỉ cho Iran mà cả các đồng minh của Washington, đặc biệt là những nền kinh tế châu Á phụ thuộc nhập khẩu dầu.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố không một tàu thuyền nào được phép đi qua eo biển này.

Chính vì vậy, Hormuz luôn nằm ở lằn ranh mong manh giữa răn đe và xung đột. Iran chỉ cần gia tăng căng thẳng bằng kiểm tra tàu chở dầu, tổ chức tập trận hay đưa ra tuyên bố cứng rắn cũng đủ khiến giá dầu leo thang, qua đó tạo áp lực lạm phát lên các nền kinh tế lớn và buộc các chính phủ phải cân nhắc chính sách đối ngoại.

Lịch sử cho thấy Hormuz thường được sử dụng như một công cụ đe dọa chiến lược hơn là chiến trường thực sự. Phong tỏa hoàn toàn tuyến đường này sẽ gây thiệt hại nặng nề cho tất cả các bên, kể cả Iran – quốc gia cũng phụ thuộc vào xuất khẩu dầu.

Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay phức tạp hơn với xung đột chồng chéo, cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc và nền kinh tế toàn cầu mong manh. Điều đó khiến mọi cú sốc năng lượng tiềm ẩn tại Hormuz trở nên nguy hiểm hơn trước.

Trong dài hạn, câu chuyện Hormuz phơi bày sự phụ thuộc lớn của thế giới vào một số ít điểm nghẽn năng lượng. Dù các quốc gia đang nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung và thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, quá trình này cần thời gian. Trong thời gian đó, Hormuz vẫn là tuyến hàng hải then chốt, nơi mỗi biến động nhỏ đều có thể tác động tới toàn bộ hệ thống kinh tế toàn cầu.