Hormuz: "Mỏ vàng" 500 tỷ USD từ sai lầm chiến lược của Mỹ

Quyết định leo thang quân sự của ông Donald Trump tại Trung Đông đang đứng trước một nghịch lý kinh tế nghiệt ngã. Nếu Washington rút lui mà không khép lại được hồ sơ eo biển Hormuz, Tehran có thể nghiễm nhiên sở hữu một "đặc quyền" thu phí trị giá nửa nghìn tỷ USD, biến nút thắt giao thương này thành công cụ tài chính sắc bén nhất lịch sử.

Từ vị thế bị bao vây, Iran đang đứng trước cơ hội kiểm soát 20% nguồn cung năng lượng toàn cầu và áp đặt một "luật chơi mới" lên các cường quốc dầu mỏ Ả Rập.

Hormuz: "Mỏ vàng" 500 tỷ USD từ sai lầm chiến lược của Mỹ

Quyết định gia tăng sức ép quân sự của Donald Trump đang vô tình mở ra một kịch bản ít được tính đến: trao cho Iran lợi thế kiểm soát một trong những “huyết mạch năng lượng” quan trọng nhất thế giới.

Trọng tâm của bài toán nằm ở Eo biển Hormuz – tuyến đường từng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu, tương đương gần 20 triệu thùng dầu mỗi ngày trước khi xung đột bùng phát. Quyền kiểm soát khu vực này đồng nghĩa với khả năng chi phối dòng chảy năng lượng quốc tế.

Trong kịch bản Mỹ thu hẹp hiện diện mà chưa khôi phục hoàn toàn lưu thông, Iran có thể tận dụng vị thế để áp dụng phí qua lại đối với tàu chở dầu và LNG. Với lưu lượng từng lên tới khoảng 150 chuyến mỗi ngày, mức phí vài triệu USD mỗi tàu có thể mang lại nguồn thu trên 100 tỷ USD mỗi năm. Nếu kéo dài vài năm, tổng giá trị tích lũy hoàn toàn có thể tiến gần mốc 500 tỷ USD.

Không dừng ở phí cố định, Tehran thậm chí có thể thiết kế cơ chế thu theo trọng tải hoặc lợi nhuận hàng hóa – một cách tiếp cận linh hoạt nhằm tối đa hóa nguồn thu từ các quốc gia xuất khẩu năng lượng vùng Vịnh.

Bài toán trở nên phức tạp hơn khi lợi ích bị chia cắt. Trước xung đột, khoảng 20 triệu thùng dầu/ngày đi qua Hormuz, nhưng khả năng chuyển hướng của các nước trong khu vực là hữu hạn. Saudi Arabia và UAE có thể giảm phụ thuộc nhờ hệ thống đường ống, song vẫn còn một lượng lớn dầu bị “kẹt” trong Vịnh Ba Tư.

Nếu tuyến đường bị gián đoạn kéo dài, các nhà sản xuất có thể mất hàng trăm tỷ USD lợi nhuận mỗi năm. Ngược lại, Iran lại có cơ hội “định giá lại” quyền tiếp cận tuyến vận tải này thông qua một cuộc thương lượng quy mô lớn.

Trong kịch bản trung tính, khi các bên chấp nhận chia sẻ lợi ích để khôi phục lưu thông, Iran vẫn có thể thu về hàng trăm tỷ USD trong vài năm – trước khi các tuyến đường ống thay thế được hoàn thiện và làm suy giảm vai trò của Hormuz.

Tuy nhiên, lợi thế này không phải không có rủi ro. Nếu Tehran siết nguồn cung để duy trì giá dầu ở mức cao, họ có thể kích hoạt phản ứng mạnh từ các nền kinh tế tiêu thụ lớn, kéo theo nguy cơ can thiệp quân sự nhằm tái mở tuyến đường.

Ở chiều ngược lại, các quốc gia vùng Vịnh cũng không hoàn toàn bị động. Nguồn lực tài chính dồi dào cho phép họ kéo dài thời gian chịu đựng, đồng thời thúc đẩy đầu tư hạ tầng nhằm giảm phụ thuộc vào Hormuz trong trung hạn.

Diễn biến tại eo biển này vì thế không còn đơn thuần là xung đột quân sự, mà đã trở thành một “ván cờ kinh tế” nơi mỗi bước đi đều gắn với những con số hàng trăm tỷ USD và tác động lan tỏa trên toàn thị trường năng lượng toàn cầu.