Hormuz căng thẳng, áp lực lan toàn cầu

Xung đột giữa Mỹ và Iran ở eo biển Hormuz tái bùng phát, đẩy giá dầu Brent tăng lên vùng 85-86 USD/thùng và gây áp lực lên các thị trường chứng khoán toàn cầu.

Sau khi thỏa thuận ngừng bắn được ký kết hồi tháng 6, xung đột Mỹ-Iran tái khởi động với cường độ cao. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự tại Iran, trong khi Tehran đáp trả bằng tên lửa, UAV và các cuộc tấn công vào tàu thương mại qua eo biển Hormuz. Các bên cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận, khiến niềm tin giữa hai phía cạn kiệt. Giới quan sát quốc tế từ Moscow, Brussels đến Bắc Kinh đều cảnh báo về nguy cơ khu vực rơi vào vòng xoáy bạo lực mới.

Eo biển Hormuz vận chuyển khoảng 21% dầu thế giới, khiến bất kỳ gián đoạn nào cũng ảnh hưởng đáng kể. Giá dầu Brent tăng mạnh lên vùng 85-86 USD/thùng, tăng 19% so với trước khi xung đột bùng nổ cuối tháng 2. Lưu lượng tàu qua eo Hormuz sụt giảm nghiêm trọng, có thời điểm giảm hơn 2/3 so với tuần trước. Giới phân tích cảnh báo lưu lượng qua Hormuz có thể duy trì dưới 50% mức trước chiến tranh trong nhiều tháng tới, xen kẽ các đợt bùng phát bạo lực.

Các nhà đầu tư phản ứng thận trọng trước tình hình. Thị trường châu Âu ghi nhận sự dao động nhẹ, với chỉ số Euro Stoxx 50, CAC 40 và DAX chỉ biến động khiêm tốn, phần nào cho thấy giới đầu tư đã phần nào 'miễn nhiễm' với những cú sốc địa chính trị lặp đi lặp lại. Cơ quan An toàn Hàng không Liên minh châu Âu (EASA) ra chỉ thị yêu cầu các hãng hàng không tránh không phận các khu vực nguy hiểm. Tuy nhiên, lo ngại về chi phí năng lượng cao vẫn tác động đến các ngành công nghiệp nhạy cảm.

Các chuyên gia nhận định động thái quân sự của Mỹ có thể là chiến thuật đàm phán quen thuộc của Tổng thống Trump - gây sức ép để thương lượng từ vị thế áp đảo. Tuy nhiên, chiến thuật này tiềm ẩn rủi ro tự vượt tầm kiểm soát. Các kênh đối thoại cấp cao vẫn được duy trì qua vai trò trung gian của Oman, Qatar và Pakistan, cho thấy không bên nào thực sự muốn khép lại hoàn toàn khả năng quay lại bàn đàm phán, mặc dù mức độ ngờ vực giữa hai phía đã lên đến đỉnh điểm.

Giới chuyên gia cảnh báo mô hình 'lúc dừng, lúc tái diễn' của xung đột tiềm ẩn rủi ro tích lũy nghiêm trọng hơn so với một cú sốc đơn lẻ. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) mô tả gián đoạn nguồn cung là cú sốc lớn trong lịch sử thị trường dầu. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cảnh báo các khu vực Nam Á và châu Phi cận Sahara có nguy cơ đối mặt thiếu hụt nghiêm trọng nếu giá phân bón và nhiên liệu duy trì ở mức cao kéo dài.