Hàng Việt trước "bài kiểm tra" mới của Mỹ

Động thái điều tra theo Mục 301 của Mỹ đối với 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam, đang đặt ra yêu cầu cao hơn về minh bạch chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh hàng hóa có nguy cơ chịu mức thuế 12,5%, khả năng truy xuất nguồn gốc được xem là yếu tố then chốt giúp doanh nghiệp giảm rủi ro thương mại và duy trì năng lực cạnh tranh tại thị trường xuất khẩu lớn nhất thế giới.

Không chỉ khâu sản xuất cuối cùng, nguyên liệu, linh kiện và mọi mắt xích trong chuỗi cung ứng đều có thể trở thành đối tượng bị kiểm tra nếu có dấu hiệu liên quan đến lao động cưỡng bức.

Hàng Việt trước "bài kiểm tra" mới của Mỹ

Tổng thống Mỹ đã ký Bản ghi nhớ yêu cầu Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) điều tra theo Mục 301 đối với 60 nền kinh tế, trong đó có Việt Nam. Cuộc điều tra nhằm xem xét liệu các nước đã ban hành và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất toàn bộ hoặc một phần bằng lao động cưỡng bức. Bản ghi nhớ quy định mức thuế 10% đối với hàng hóa của nước có cơ chế cấm, còn các nước khác sẽ áp dụng mức thuế 12,5% theo Mục 301. Hàng hóa Việt Nam thuộc nhóm áp dụng mức thuế 12,5%, trừ các sản phẩm được miễn theo Phụ lục.

Quy định của Mỹ nhấn mạnh hàng hóa được sản xuất "toàn bộ hoặc một phần" bằng lao động cưỡng bức, điều này đồng nghĩa rủi ro không chỉ nằm ở khâu sản xuất cuối cùng mà còn có thể phát sinh từ nguyên liệu, linh kiện, bán thành phẩm hoặc bất kỳ công đoạn nào trong chuỗi cung ứng. Truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu quan trọng để doanh nghiệp chứng minh sản phẩm không sử dụng lao động cưỡng bức trong toàn bộ quá trình sản xuất. Đối với các ngành có chuỗi cung ứng nhiều tầng như dệt may, da giày, điện tử, năng lượng hay nông sản, doanh nghiệp cần xác định nguồn gốc nguyên liệu, nhà cung cấp, địa điểm sản xuất và các công đoạn hình thành sản phẩm.

Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 31/2026 quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Thông tư áp dụng bắt buộc đối với nhóm hàng hóa có mức độ rủi ro cao, đồng thời khuyến khích các doanh nghiệp khác tự nguyện thực hiện. Doanh nghiệp có thể khai báo trực tiếp trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hóa tại VeriGoods.vn hoặc xây dựng hệ thống truy xuất nội bộ có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống của Bộ.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường khuyến nghị doanh nghiệp chủ động rà soát, chuẩn hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc trên toàn bộ chuỗi cung ứng. Cần lập bản đồ chuỗi cung ứng, lưu giữ đầy đủ hồ sơ về nguồn gốc nguyên liệu, phân loại nhà cung cấp theo mức độ rủi ro, chuẩn hóa dữ liệu truy xuất theo từng lô hàng và kiểm soát chặt xuất xứ. Doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị sẵn hồ sơ để nhanh chóng cung cấp khi cơ quan quản lý hoặc đối tác nhập khẩu yêu cầu xác minh.