Hàng không Iran bị "bóp nghẹt"

Các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ chính thức có hiệu lực từ ngày 23/9, mở rộng sức ép từ các hãng hàng không Iran sang sân bay, doanh nghiệp nhiên liệu và dịch vụ hàng không nước ngoài.

Khi rủi ro trừng phạt lan sang các đối tác quốc tế, mạng bay Iran có nguy cơ thu hẹp, kéo theo tác động tới chi phí đi lại, logistics và hoạt động thương mại.

Từ ngày 23/9, các biện pháp trừng phạt mới của Mỹ đối với ngành hàng không Iran bắt đầu có hiệu lực. Không chỉ nhắm vào các hãng bay của Tehran, Washington còn cảnh báo các sân bay và doanh nghiệp nước ngoài cung cấp nhiên liệu, dịch vụ mặt đất hoặc bán vé cho những hãng này có thể bị loại khỏi hệ thống thanh toán bằng USD.

Đây là bước mở rộng đáng chú ý bởi đối tượng chịu tác động không còn nằm trong biên giới Iran. Theo các thông tin được công bố, Mỹ trước đó đã đưa hầu hết hãng hàng không Iran cùng hàng chục thực thể hỗ trợ vào diện trừng phạt, với cáo buộc mạng lưới hàng không được sử dụng để vận chuyển vũ khí, nhân lực và hàng hóa phục vụ hoạt động quân sự của Tehran.

Tác động đã xuất hiện ngay trên mạng bay. Các chuyến bay Iran tới Baghdad và Muscat bị đình chỉ từ ngày 23/9; Azerbaijan dừng tiếp nhận các hãng hàng không Iran từ ngày 22/9, trong khi Georgia cũng cấm các chuyến bay Iran. Tuy nhiên, cơ quan hàng không Iran cho biết một số đường bay quốc tế khác vẫn được duy trì.

Với ngành hàng không, điểm đáng chú ý nằm ở chi phí tuân thủ và rủi ro đối tác. Một hãng bay có thể vẫn sở hữu máy bay và nhu cầu hành khách, nhưng nếu khó tiếp cận nhiên liệu, dịch vụ mặt đất, sân bay trung chuyển hoặc hệ thống thanh toán quốc tế, khả năng khai thác đường bay sẽ bị hạn chế. Chi phí vận hành và thời gian di chuyển vì vậy có thể tăng.

Ảnh hưởng cũng có thể lan sang logistics. Việc thu hẹp các đường bay quốc tế làm giảm năng lực vận chuyển hành khách và hàng hóa bằng đường hàng không, đồng thời buộc doanh nghiệp phải tìm tuyến thay thế. Nếu nhiều quốc gia cùng hạn chế hợp tác với Iran, chi phí kết nối thương mại có thể tăng và thời gian vận chuyển kéo dài.

Ở chiều ngược lại, khả năng cô lập hoàn toàn chưa chắc xảy ra trong ngắn hạn. Trung Quốc đã phản đối các biện pháp trừng phạt đơn phương của Mỹ, trong khi một số đường bay của Iran vẫn hoạt động. Điều này cho thấy mức độ tác động cuối cùng phụ thuộc đáng kể vào việc các đối tác ngoài Mỹ lựa chọn tuân thủ đến đâu.