Gọng kìm thuế quan mới từ Washington đe dọa các ngành xuất khẩu tỷ USD

Việc Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) liên tiếp tung ra hai đòn trừng phạt diện rộng — đề xuất áp thuế bổ sung 12,5% và liệt Việt Nam vào "danh sách đỏ" rủi ro cao nhất — đang đẩy các ngành xuất khẩu chủ lực vào một cuộc chiến pháp lý sinh tử.

Với thời hạn giải trình ngặt nghèo chỉ vỏn vẹn 30 ngày, đại diện hơn 320 doanh nghiệp xuất khẩu đã phải phát đi lệnh báo động khẩn cấp nhằm tìm lối thoát trước nguy cơ bị áp thuế trừng phạt không giới hạn trần tỷ lệ.

Gọng kìm thuế quan mới từ Washington đe dọa các ngành xuất khẩu tỷ USD

Mỹ đang xem xét áp dụng thêm một vòng thuế quan mới đối với nhiều đối tác thương mại, trong đó Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế bổ sung cao nhất.

Ngày 2/6, Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) công bố kết luận điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974, tập trung vào việc kiểm soát hàng hóa liên quan đến lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo đề xuất, các nền kinh tế được đánh giá đã xây dựng một phần cơ chế kiểm soát hoặc có cam kết thực thi sẽ chịu mức thuế bổ sung 10%. Trong khi đó, 45 nền kinh tế, bao gồm Việt Nam, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan, Singapore và Australia, có thể phải đối mặt với mức thuế cao hơn, lên tới 12,5%.

Phía Mỹ cho rằng việc sử dụng lao động cưỡng bức tạo ra lợi thế chi phí không công bằng, ảnh hưởng trực tiếp tới năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Trước diễn biến này, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cảnh báo đây là tín hiệu cho thấy các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, minh bạch chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn lao động quốc tế đang ngày càng khắt khe hơn.

Dù Mỹ dự kiến miễn trừ một số nhóm hàng như năng lượng, cà phê, thịt bò và một số kim loại chiến lược, hiện chưa có thông tin rõ ràng về khả năng được miễn áp thuế đối với thủy sản Việt Nam.

VASEP cho biết đang phối hợp với các cơ quan chức năng để tổng hợp ý kiến doanh nghiệp, xây dựng văn bản phản hồi chính thức gửi USTR trước thời hạn lấy ý kiến vào đầu tháng 7.

Không chỉ đối mặt với rủi ro thuế quan mới, Việt Nam còn vừa bị USTR đưa vào nhóm Quốc gia nước ngoài ưu tiên (Priority Foreign Country - PFC) trong Báo cáo Đặc biệt 301 năm 2026 về quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đánh giá của giới phân tích, đây là mức cảnh báo cao nhất trong hệ thống theo dõi của Mỹ. Các nội dung được phía Mỹ nêu gồm tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến, hàng giả, sử dụng phần mềm không có giấy phép và các vấn đề liên quan đến bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Nếu quá trình giải trình và đàm phán không đạt kết quả, Mỹ có thể kích hoạt các biện pháp thương mại mạnh hơn theo Điều 301, bao gồm áp thuế bổ sung trên diện rộng và không giới hạn thời gian áp dụng.

Kịch bản này được đánh giá sẽ tạo áp lực đáng kể lên các ngành xuất khẩu chủ lực như dệt may, thủy sản, đồ gỗ và nhiều lĩnh vực sản xuất phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ.