Giải phóng mặt bằng phải lưu tâm đến sinh kế người dân

Giải phóng mặt bằng (GPMB) và tái định cư luôn là thách thức lớn nhất của các dự án hạ tầng, khi liên quan trực tiếp đến sinh kế và quyền lợi người dân. Thực tế tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP. HCM cho thấy nhiều dự án đình trệ, đội vốn vì vướng mặt bằng, trong khi yêu cầu bảo đảm tiến độ ngày càng cấp bách, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ cơ quan quản lý nhà nước, tránh lặp lại những bài học đáng tiếc cùng những hệ luỵ kéo dài.

Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) và tái định cư luôn là thách thức lớn trong các dự án hạ tầng, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế và quyền lợi của người dân. Tại Hà Nội, dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu – Voi Phục, phê duyệt từ cuối năm 2016 với tổng mức đầu tư hơn 7.200 tỷ đồng, chi phí GPMB chiếm hơn 5.800 tỷ đồng, ảnh hưởng đến gần 2.000 hộ dân. Dự án hiện phải lùi tiến độ đến năm 2026, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng nghiêm trọng đến kế hoạch phát triển hạ tầng của Thủ đô.

Tại TP.HCM, dự án mở rộng cao tốc TP.HCM - Long Thành, khởi công ngày 19/8/2025, cần gần 8 ha đất phía TP.HCM. Đến tháng 12/2025, chỉ mới bàn giao mặt bằng với chiều rộng 5-6m, trong khi cần 10-15m để thi công thuận lợi. Nhiều hộ thuộc diện giải tỏa chưa nhận được thông báo về mức giá đền bù, phải chờ đến tháng 3/2026 mới hoàn tất đền bù – GPMB, khiến nhà thầu lo ngại về tiến độ.

Bài học từ Khu đô thị mới Thủ Thiêm (TP.HCM), khởi động từ năm 1996 với quy mô GPMB gần 930 ha, ảnh hưởng đến hơn 15.000 hộ dân, kéo dài gần 30 năm mà vẫn chưa hoàn thiện, cho thấy việc không lập phương án đền bù đầy đủ và chậm xây dựng khu tái định cư khiến đời sống người dân rơi vào cảnh cơ cực, mất sinh kế.

Theo báo cáo của UBND TP. Hà Nội, tính đến ngày 5/11/2025, vẫn còn 273/712 dự án vốn ngoài ngân sách có sử dụng đất chậm triển khai trên địa bàn nhưng chưa được xử lý dứt điểm. Trong đó, 203 dự án thuộc diện tiếp tục giám sát, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề GPMB – tái định cư không chỉ là bài toán kỹ thuật hay tài chính mà còn là vấn đề xã hội ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống hàng nghìn hộ dân Thủ đô.

Để tránh lặp lại những bài học đáng tiếc và hệ lụy kéo dài, cần có sự quan tâm đặc biệt từ cơ quan quản lý nhà nước, đảm bảo quyền lợi và sinh kế của người dân trong quá trình GPMB và tái định cư.